İnme merkezine başvuran hastaların demografik analizi ve fast-ed (Field assessment stroke triage for emergency destination) skorunun etkinliğinin araştırılması

GİRİŞ VE AMAÇ: İnme, morbidite ve mortalitenin en sık nedenlerindendir. İnme olgularının ilk başvuru yeri acil servislerdir. Hızlı tanı ve doğru yerde verilecek uygun tedaviyle döndürülebilecek iskemik beyin hasarının önüne geçilebilir. Bu çalışmanın amacı; inmeyi sahada tanıyacak sağlık personeli ve hekimlerinin trombolitik ve trombektomi gibi nöron kurtarıcı yeni tedavi yöntemlerinin uygulanması için zamanla yarıştıklarını bilerek; hastayı tanıyıp doğru tedavi için hızlıca yönlendirmeleri amacıyla kullanılan skorlama sistemleri ve sınıflamaların etkinliğini incelemektir. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamızda Dicle üniversitesi acil servisine 20.08.2018 ile 31.08.2019 tarihleri arasında başvurup inme tanısı ile yatırılan 327 hastayı özellikle sahadaki ambulans ekibindeki acil tıp teknisyenlerinin de pratik şekilde kullanabileceği karmaşık olmayan ve büyük damar tıkanıklığını öngören bir skala olan FAST-ED(Field Assessment Stroke Triage For Emergency Destination) skoruna göre düşük risk(0-1), orta risk(2-3), yüksek risk(≥4) olarak 3 gruba ayırarak kıyasladık. Bunları hastaneye geliş şekli, geliş süresi, mortalite oranları, trombolitik tedavi alma ve laboratuvar parametrelerine göre inceledik. Sonuçlar mean±SD olarak verildi. Univarite istatistiksel analizler kategorik değişkenler için ki-kare testi ve sürekli değişkenler için student-t testi kullanılarak yapıldı. Grup içi karşılaştırmalarda gruplar normal dağılım göstermediği ve gruplarda ki denek sayısı eşit olmadığından dolayı Kruskal Wallis tek yönlü varyans analizi ve çoklu karşılaştırma yöntemi olarak MannWhitney U testi kullanıldı. Grupların kendi aralarındaki karşılaştırmalarda p<0,01; diğer karşılaştırmalarda ise p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. BULGULAR: Çeşitli nedenlerle çalışma dışı bırakılan hastalar çıktıkten sonra 163 hasta çalışmamıza dahil edildi. Hastaların yaş ortalaması 64.78±14.57, 91'i erkek 72'i kadındı. Hastalar mevsimsel dağılımda en sık kış mevsiminde (%38.6) gün içi incelendiğinde en sık sabah saatlerinde(%33.7) başvurmuştu. Hastalarda en sık komorbid hastalıklar sırasıyla hipertansiyon(%53.3), koroner arter hastalığı(%30.6) ve diyabetus mellitus(%26.3) olarak tespit edildi. Başvuru şikayetilerinden taraf bulgusu(%51.5), konuşma bozukluğu (%46.6) ve bilinç ve farkındalık değişikliğinin(%22.6) ilk 3 sıradaki başvuru nedeni olduğunu tespit ettik. Laboratuvarda FAST-ED skorlarına göre NLR değerleri; FAST-ED 1 (2.74±1.11), FAST-ED 2 (5.12±3.47), FAST-ED 3 (6.21±3.53) olarak; geliş sürelerini FAST-ED 1 (8.36±6,72), FAST-ED 2 (6,52±4,91), FAST-ED 3 (4,93±4,25) saat olarak tespit ettik. FAST-ED 2-3 teki iii hastaların(orta-yüksek risk) %31.2 sinin; FAST-ED 1 (düşük risk) deki hastaların %52.2 sinin ayaktan başvurduğu görüldü. Tüm hastaların %15.6 sına trombolitik yapılmıştı. FAST-ED 2- 3 teki hastaların %26 sına trombolitik yapılmışken FAST-ED 1 hastalarının sadece %1.49 ine yapıldığı görüldü. SONUÇ: FAST-ED 1(düşük risk) grubunda; başvuru süresi daha uzun, daha fazla ayaktan başvuru, daha az trombolitik verilmiş, büyük damar tutulumu(LVOS) ve geniş iskemiler daha az, daha düşük mortalite ve laboratuvar değerlerinden NLR daha düşük bulundu. Hastanın FAST-ED skoru arttıkça hastanın tutulan beyin bölgesinin büyüklüğü, trombolitik -ileri merkeze sevk ihtiyacı ve mortalitesi artmaktadır.