Izdıraptan taşan muhayyile: Kadın yazarların romanlarında 12 Eylül Darbesi'nin sosyolojik tahlili

12 Eylül 1980 Darbesi, Türk siyasî tarihinin önemli dönüm noktalarından birisi olmakla beraber, süreci oluşturan ve devamlılığına katkı sunan sosyo-politik koşullar sebebiyle incelenmesi gereken sosyal bir travmadır. Toplumsal hafızada salt askerî bir darbe olmaktan ziyade, devlet erkinin sarsıcı kudret ve dokunulmazlığını kendine kalkan eden kimselerce îfa edilen işkenceler; buna bağlı yaşanan ölümler, hapisler ve sürgünler etrafında yaratılmış bir korku ikliminin gölgesinde vicdanlara gömülmüş bir tarihin ontolojik sûreti olarak yer almıştır. Söz konusu bu süreç, toplumun tüm katmanlarına değin sirayet eden bir dönüşümü beraberinde getirmiş ve "kadın" kimliğinin seyrinde önemli bir rol oynamıştır. Şüphesiz ki, "kadın"ın sosyal hayat içindeki konumu, söz konusu dönemin panoramik okumasını yapmaya yaradığı kadar toplumu oluşturan fertlerin zihin dünyasına ilişkin fikir vermektedir. Zira "kadın", sahip olduğu "kimlik" etrafında taşıdığı bir takım sembolik öğeler bağlamında, yaşadığı toplumun bir aktörü olduğu kadar yine aynı yapının sosyal dokusunu yansıtan bir aynadır. Türk toplum yapısı içinde Tanzimat'la özel alanda özgürleşen ve Cumhuriyet'le kamusal alanda görünürlük kazanan "kadın", aldığı eğitim nispetince güçlenerek 70'ler Türkiye'sinde sivil ve politik hayat içinde aksiyoner bir sûret kazanmış, 80'lere gelindiğinde ise gelişen bilinç düzeyiyle hayatın her alanında varlık gösterir olmuştur. Bu çalışmada, 12 Eylül 1980 Darbesi'ni konu alan İşkenceci, Hiçbiryer'e Dönüş, Canbaz, Kuş Diline Öykünen, Gece Rüzgârları ve Uçurtmayı Vurmasınlar isimli edebiyat eserleri ışığında "kadın" olgusu tahlil edilerek dönemin sosyolojik panoramasının çizilmesi amaçlanmıştır. Siyasal ve kültürel kimlikler, ideolojik öğretiler, feminist yaklaşımlar ve sınıf farklılıkları etrafında teşekkül eden gelenekçilikle modernlik etrafında değişim ve dönüşüm yaşayan "kadın" olgusu, "kimlik", "yabancılaşma", "mahremiyet" ve "feminist duyarlılık" kavramları etrafında sağ ve sol ideolojik perspektifler üzerinden karşılaştırmalı biçimde ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: Kadın, darbe, kimlik, yabancılaşma, mahremiyet, feminist duyarlılık