Kafkaslar-Anadolu-İran üçgeninde bir ittihatçı Ruşeni (Barkın) Bey

İttihat ve Terakki Cemiyeti ve Teşkilat-ı Mahsusa üyesi bir subay olan Ruşeni Bey'in hayatı bu çalışmanın konusunu teşkil etmektedir. Araştırmada kronolojik sıra takip edilerek, II. Meşrutiyet döneminden başlayarak Ruşeni Bey'in askeri ve siyasi faaliyetleri ile beraber fikri dünyası incelenmiştir. Ruşeni Bey, Birinci Dünya Savaşı esnasında görev yerini terketmesi nedeni ile cezai hükmü bulunmasına rağmen İran coğrafyasında istihbarat faaliyetlerinde bulunmuş, İran aşiretlerini Osmanlı safhına çekmeye çalışmıştır. Ruşeni Bey, İran'ı aşan ve temelinde Panturkizmin de bulunduğu Panislamist ruh taşıyan hedeflerini gerek hazırladığı raporlarda gerekse 1918 yılında Tahran'da basılan eseri Ruşeni'nin Rüyasında dile getirmiştir. İran'dan sonra Çarlık Rusya'sının Birinci Dünya Savaşından çekilmesi ile doğan boşluktan yararlanarak Kafkasya'da Türkiye yanlısı siyasi bir oluşum çabası içine giren Ruşeni Bey'in Panturkist hedefleri Osmanlı Devleti'nin 30 Ekim 1918 tarihli Mondros Ateşkes Antlaşmasını imzalamasından sonra anlamını yitirmiştir. Buna rağmen herhangi bir resmi hizmette bulunduğuna dair delil elde edilememekle beraber istihbarat çalışmalarına İran'da devam ettiği anlaşılan Ruşeni Bey, İran'da tutuklanıp serbest bırakıldıktan sonra Türkiye'ye dönmüş ve Türk Ocağı'nda İran aleyhine bir konferans vermiştir. Bu konferansın İran ve Türkiye arasında yarattığı küçük çaplı krizden sonra kısa süreli olarak Kudüs Konsolosluğu yapan Ruşeni Bey, bu görevinden sonra 1932-1943 yılları arasında Samsun Milletvekilli olarak TBMM'de görev yapmıştır. Ruşeninin Rüyası, İran'ın İç Yüzü ve Din Yok Milliyet Var adlı eserleri kaleme alan Ruşeni Bey, 1953 yılında vefat etmiştir.