Kamusal mekan olarak sokağın kullanımının geliştirilmesinde mekansal kalite kriterlerinin önemi: Beşiktaş Ihlamurdere Caddesi örneği

Tarihsel süreçte toplum yaşamının ortaya çıkmasından itibaren sokak; bir kamusal mekân olarak hareket, iletişim, etkileşim ve buluşma mekânı olmuştur. Farklı dönem, kültür ve coğrafyalarda farklı biçimlerde karşımıza çıksa da kentlerin damarları olma özelliklerini korumuşlardır. Kentsel yapının ve kamusal mekanın esas bileşeni olan sokaklar, insanların hemen evlerinden çıkar çıkmaz karşılaştıkları ilk kamusal mekân olmuşlardır. Kentlerin ortaya çıktığı dönemlerden itibaren kullanılan sokaklar, çok uzun süre yaya hareketleriyle tanımlanan, dolayısıyla şekillenen mekanlardır. Tekerleğin icadı, sokak değişimini başlatan ve yönlendiren en önemli faktör olmuştur. 20. yüzyılla birlikte taşıt kullanımı ve sahipliliğindeki artış, sokağı ulaşım işlevi tekelinde bırakmıştır. Çok katlı binaların ve avm'lerin kentte yer bulmasıyla ticari işlevini de kaybetmeye başlamıştır. 21. yüzyılda teknolojiyle beraber hayatımıza internet ve bilgisayarın girmesiyle yaşam tarzı ve mekanlar değişmeye başlamıştır. Kamusal mekanlardan ve dolasıyla sokaklardan uzaklaşan insanlar, kendilerine sanal mekanlarda yer aramaya başlamıştır. Çağdaş kentsel yaşam düzenine ve değişen dünyaya ayak uydurmaya çalışan sokaklar; insan odaklı olmaktan çok, taşıt odaklı planlanmış ve kamusal mekân özelliğini kaybetmeyle karşı karşıya kalmışlardır. Son dönemlerde kamusal mekana ve dolayısıyla sokağa geri dönüş başlamış ve sokağın canlılığını tekrar kazanması, çekiciliğinin artması, kent ve toplum yaşamına yeniden kazandırılması için arayışlar içine girilmiştir. Her gün içinde bulunduğumuz sokakların da en az binalar ve diğer kamusal mekânlar kadar önemli olduğu ve bu bağlamda tasarımının da belli kriterler ve olgular göz önünde bulundurularak yüksek kalitede mekânlar olarak planlanması gerekmektedir. Bu düşünceden yola çıkarak günümüz sokak ve caddelerinin ulaşım mekânı olarak planlanmasının yanında kamusal özelliklerini de ön plana çıkaracak, insan odaklı, kaliteli sokak mekânları oluşturmak için gerekli olan etmenler tespit edilmiştir. İnsan odaklı, çekici, birleştirici sokak mekânlarının da mekân kalitesi kavramıyla karşılıklı olarak birbirlerini olumlu yönde etkilemektedirler. Kamusal mekân kalitesi ve sokak mekân kalitesiyle ilgili yapılan araştırmalar sonucunda bir sokağın hem fiziksel hem algısal anlamda yüksek kalitede olması için temelde 7 bütünleşik parametreyi sağlaması gerekmektedir. Bunlar; kimlik ve anlam, işlevsel çeşitlilik, erişilebilirlik, estetik ve konfor, güvenlik ve emniyet, teknik altyapı ve insan ölçeğidir. Çalışma kapsamında İstanbul'un en önemli ilçelerinden olan Beşiktaş'ın kullanıcı bakımından en yoğun, ticaret ve hizmet bakımından gelişmiş ve gün geçtikçe daha da kalabalıklaşan; bu sebeple de yeni projelerin gündemi olan Ihlamurdere Caddesi, kamusal mekân kalitesi bağlamında belirlenen 7 parametre kapsamında değerlendirmesi yapılmıştır. Tez çalışması boyunca yapılan literatür araştırması, mekânsal analizler, anket çalışması ve gözlemler sonucunda günümüzde kamusal mekân olduğu göz ardı edilen sokakların, dünyadaki gelişmelerle birlikte değişime uğramasının kaçınılmaz olduğu görülmüştür. Ancak bu değişimin insan faktörü, mekân kalitesi düşünülmeden sadece taşıt ulaşımını ve konforunu sağlamak yerine, mekânın kullanıcısını da içine alan, onların mutlu ve iyi hissettiği, yüksek kaliteli sokak ve cadde mekânları üretmek olarak görülmesi gerektiği ortaya konmuştur. Bunun sağlanmasındaki en önemli etken ise tez çalışması kapsamında söylenen 7 parametrenin sokak mekanında yer bulmasından geçmektedir. Bu doğrultuda da Ihlamurdere Caddesi'ni mekân kalitesi bakımından yüksek, kullanıcılarının bu mekânda bulunmaktan zevk aldığı ve ihtiyaçlarını rahatlıkla karşılayabildikleri bir mekân haline getirmek için önerilerde bulunulmuştur.