Kant'ta eleştiri ve sınır kavramları üzerine bir inceleme

Bu çalışmada, Kant'ın geleneksel metafiziğe yönelik eleştirileri ve aklın deneyden bağımsız kullanımına ilişkin çözümlemeleri doğrultusunda bilgi, ahlak ve din alanlarına çizdiği sınırlar, kriz-kriter-kritik kavramları bağlamında ele alınmıştır. Kant'ın dizge ya da kişilere yönelik değil, aklın deneyden bağımsız kullanımına yönelik eleştirileri sınır çizme girişimini şekillendirmiş ve Kant'ı sınır kavramının kullanımına ilişkin bir ayrım (grenze/schranke) yapmaya götürmüştür. Söz konusu ayrım, Kant'ın geleneksel metafiziğe yönelik eleştirilerine yön vermekle birlikte Kant sonrası felsefeyi de belirleyen bir etki haline gelmiştir. Kant'ın eleştiri ve sınır kavramları aracılığıyla felsefe tarihine yönelttiği sorular ve verdiği yanıtların, Kant sonrası felsefeye yaptığı kurucu etkinin kavranması için de önemli olduğuna inandığımızdan felsefe tarihinde bir kilit taşı görevi gören Kant felsefesini söz konusu kavramlar bağlamında incelemeye çalıştık. Kant'ın, bilgiye çizdiği sınırlar, ahlak ve dine açtığı yeri de belirlediğinden tezin ilgili bölümlerinde ahlak ve din alanına ilişkin incelemelere yer vermeyi uygun gördük. Sonuç olarak Kant'ın bilgiye çizdiği sınırlar doğrultusunda ahlaka açtığı yerin önemli ve gerekli olduğunu düşünmemize karşın, aklın sınırları dâhilinde dine açılan yerin insanın anlam dünyasında bir yarılma yarattığını ve söz konusu yarılmanın grenze/schranke ayrımı ve kullanımı ile kabul edilebilir kılınmaya çalışıldığını göstermeyi amaçladık. Anahtar Kelimeler: Kant, Eleştiri, Sınır, Metafizik, Akıl