Karagöz Musikisi'ndeki 20 eserin müzikal açıdan incelenmesi

Karagöz Gölge Oyunu, Osmanlı'dan günümüze kadar, Türk dilini ortak kullanan, tek bir ulus kimliğini benimsemiş, farklı milliyet, kültür ve inanıştaki halkların, Osmanlı kimliğinde kaynaşmış olduğunu ve hoşgörüyle bir arada yaşadıklarını gösteren kadim bir sanatımızdır. Anadolu halkı, yüzyıllar boyunca, farklı kültürel kimlikleri, gelenekleri, inanışları, dilleri ve müzikleri ile bir arada yaşayarak hem-dem olup kaynaşmış ve bugünün Türkiye'sinde, Türk ulusunu meydana getirmişlerdir. Bunun en güzel göstergesi ve aynası, Karagöz Gölge Oyunu ve Karagöz Musikisi'dir. Kadim sanatımız Karagöz, yüzyıllar boyunca, bünyesinde, bu ulusal kimliğin musikisini oluşturmuş ve beslemiştir. Tez çalışmamızda, Karagöz Musikisi'nin bilimsel bir bakış açısıyla hakkıyla incelenerek, geleceğe bir kültür hazinesi niteliğinde aktarılmasına, katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Tezimiz, 9 ana başlıktan oluşmaktadır. Karagöz Musikisi ile birlikte, ana başlıklar altında gölge-ışık kavramını, gölge oyununun dünyadaki tarihini, Karagöz'ün tarihsel sürecini, edebiyatını, tasavvuf yönünü, halk kültürü ve kültürel müzikoloji yönünü, görsel sanatlar ve teknik yönlerini, hayâli ustalarını, Türk ulusunun etik değerlerini, insan karakterleri ile birlikte sosyolojik yönünü de incelemiş olmaktayız. Karagöz Musikisi'ne ait özelliklerin bir bütün olarak değerlendirilmesi ile çalışmamızın kültür sahamıza ilişkin katkı sağlayacağı, ayrıca kültürel miras olarak UNESCO tarafından koruma altına alınması nedeniyle de konuya destek bir çalışma olacağı düşünülmüştür. Antropoloji bilimi XIX. yüzyıldan bu yana, bir milleti tanımlamak için, o milletin sahip olduğu kültürün içerisinde incelenmesi gerektiği ön koşulunu zorunlu kılmaktadır. Bu teoriye göre, bir toplumun "o topluluk" olarak tanımlanmasının, kültür-müzik ilişkisiyle açıklanabileceği kabul edilmektedir. Her müzik, içinde oluştuğu toplumdan izler taşır ve bu yüzden insanların yaşayış tarzı yani kültürleri hakkında bilgiler verir. Toplumun, gelenekleri, görenekleri, inançları, sosyal ve ekonomik durumu müziklerine de yansımaktadır. Karagöz oyunlarında müzik önemli bir unsurdur. Kültürel değerimiz olan kadim gölge sanatımız Karagöz'ün, bu çalışma kapsamında tanıtılanlardan çok daha zengin olduğu düşünülmekle birlikte, öncelikle Karagöz Musikisi'nin, müzikal tür ve form çeşitliliği ile repertuar çeşitliliğinin tespit edilerek, kayıt altına alınmasını, bu dayanakla müzikal içeriğine yönelik ulusal bir bakış açısı getirilmesini hedefledik. Bu düşünceden hareketle, Karagöz Gölge Oyunu ve Karagöz Musikisi ile ilgili olan kitap, makale, tez, bibliyografya, kişisel arşiv, görsel ve işitsel tüm kaynaklar ulaşılabildiği ölçüde taranarak, musiki eserlerinin tespiti sağlanmıştır. Karagöz'de icra edildiği tespit edilen eserlerin türü, form yapısı, makamı, usulü yönünden farklı olanlar, belirli bir sayı ile sınırlı tutularak tezimizde incelenmek üzere seçilmiştir. Genele örnek teşkil ederek ulusal musikimizi bütünüyle yansıtan, farklı kültürel dokuları ortaya koyan eserler incelenmiş, müzikal analizinin yapılmasına ve genel hatlarıyla tanıtılmasına gayret edilmiştir. Karagöz, Türk ulusunun kültür hafızasıdır bu nedenle Karagöz Gölge Oyunu, önemli bir kültürel mirastır. Karagöz Musikisi'nin, Türk Musikisi'ni bütünüyle kapsadığı ve Anadolu'daki farklı kültürlerin musikilerini de kaynaştırarak, ulusal bir bütünlük içerisinde, oyundaki tiplemeler eşliğinde, repertuarına dâhil ettiği görülmektedir. Karagöz Musikisi, kültürel müzikoloji alanında bilimsel araştırmalara kaynak olabilecek, ait olduğu dönemdeki halkın musiki zevkini, tüm gerçekliğiyle yansıtan, folklorik değerde bir sanattır. Anahtar Kelimeler: Karagöz, Hacivat, Musiki, Gölge Oyunu, Hayâli