Kâtibî'nin Şerhu Keşfi'l-Esrâr adlı eserinin tahkîki ve değerlendirmesi

Akıl yürütme tümdengelim, tümevarım ve temsil olmak üzere üçe ayrılır. Kıyas, tümdengelim akıl yürütmenin en mükemmel formudur. Kıyasta bilinenlerden hareketle bilinmeyenlerin elde edilmesi amaçlanır. Zihin bu amaç esnasında akıl yürütme kurallarına uymadığı taktirde hata edebilir ve yanlış çıkarımda bulunabilir. İşte bu noktada mantık zihne akıl yürütme esnasında hataya düşmemesi için uyması gereken kuralları hatırlatır. Kıyasın incelenmeyi hak eden bir türü de şartlı kesin kıyaslardır. Şartlı kesin kıyasların incelenebilmesi için şartlı önermeler konusunun ele alınması gerekmektir. Bununla birlikte şartlı kesin kıyasların seçmeli kıyaslarla olan bağlantısına ve farkına da değinilmelidir. İslam mantık tarihinde şartlı kesin kıyasları ayrıntılarıyla birlikte ele alan mantıkçılardan biri de Ali b. Ömer el-Kâtibî'dir [v. 1277]. Kâtibî'nin şartlı kesin kıyaslara yer verdiği en hacimli mantık eserlerinden biri de Şerhu keşfi'l-esrâr 'an gavâmizi'l-efkâr'dır. Bu çalışmada, Şerhu keşfi'l-esrâr'ın tahkiki yapılacak; şartlı önerme, şartlı kesin kıyas ve seçmeli kıyas konuları incelenecektir.