Kazak şâir Şákárim ve şiirleri üzerine bir inceleme

XIX. yüzyılın ikinci yarısında doğan Şákárim Qudayberdiuly, Kazak millî edebiyatının temsilcileri arasında yer almakta ve Kazak ulusal kimliğini yansıtmakta en ön sıralarda bulunmaktadır. Kazak ve Türk Dünyası edebiyatları için önemli bir şahsiyet olan Şakarim'in önemini kavrayabilmek amacıyla bir çalışma yapmaya karar verdik. Çalışmamızda Şákárim'in toplamda yüz yirmi beş şiirini Türkiye Türkçesine aktardık ve çeşitli açılardan incelemesini yaptık. Şiirleri incelerken Şakarim'in ansiklopedik kişiliğine ve engin entelektüel birikimine şahit olduk. Giriş kısmında Şákárim'in hayatı, onun üzerine Kazakistan ve Türkiye'de yapılan çalışmalar, edebî şahsiyeti, dili ve üslubunu inceleyip, eserlerinin muhtevasından bahsettik. "Şákárim'in Şiirlerinin İncelemesi" başlıklı birinci bölümün alt başlığı "Din"dir. Burada, Şákárim'in din ve tasavvufu şiirlerinde nasıl işlediğini ortaya koyduk. Din, iman, Kur'ân, peygamber kavramlarının şiirde nasıl yer aldığını örneklerle gösterdik. İkinci alt başlık "Toplum"dur. Başlık altında yerli ve yabancı tarihî, efsânevî kahramanlar, şâirler Dede Korkut, Naduluşe, Nuşirevan, Hâfız-ı Şirazî, Fuzulî, Tolstoy vb. inceledik. Yine bu başlıkta resmî yayınlar olan gazete ve dergilere yer verilmiş, giyim kuşam adları, yemek, silah isimlerini irdeledik. Üçüncü alt başlık "İnsan"dır. Burada sevgili, sevgilinin dış görünüşü, saçı, kaşı, kirpikleri, boyu, sevgili karşısında aşığın durumu vs. Şákárim'in gözünden anlattık. Bu bölümün son alt başlığı "Tabiat"tır. Hayvanın değerini bilen Kazaklar deveyi saltanat; atı övünç; ineği kanaat ve koyunu da hazine olarak değerlendirip, büyük ve küçükbaş hayvanlara "Tórt túlik" adı vermiştir. Bu başlık altında at, koyun, kurt, tilki, aslan, oğlak, kartal, laçın, çalı kuşu gibi hayvanlara ve çeşitli bitkilere Şákárim'in bakış açısını yansıttık.