Factors affecting depression in clinical and non - clinical samples: Early maladaptive schemas and sociotropy autonomy personality traits

Literatürde çeşitli psikopatalojilerin (ör, depresyon) gelişmesinde erken dönem uyum bozucu şemaların etkisini inceleyen çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. Erken dönem uyum bozucu şemaların yanı sıra ayrıca bazı kişilik özelliklerinin de depresyon üzerindeki etkisini inceleyen çalışmalar mevcuttur. Ancak, erken dönem uyum bozucu şemaların ve sosyotropi otonomi kişilik özelliğinin depresyon üzerindeki etkisi ayrı çalışılmış olsa da, tek bir çalışmada bu iki faktörün depresyon üzerindeki etkisi daha önce hiç incelenmemiştir. Bu tezle birlikte ilgili değişkenlerin depresyon üzerinde etkisi hem klinik olan (depresyon hastaları) hem de klinik olmayan (sağlıklı bireyler) örneklemde araştırılmıştır. Buna ek olarak, erken dönem uyum bozucu şemaların sosyotrop ve otonom kişilik üzerindeki etkisi de ayrıcaincelenmiştir. Bu tezin amacı, hem depresyonu etkileyen değişkenlerin hem de sosyotrop otonom kişilik özelliğini etkileyen şemaların ilişkisini açıklamaktır. Katılımcılar tedaviye başlamış 105 depresyon hastasından ve herhangi bir psikiyatrik tanısı olmayan 110 sağlıklı bireyden oluşmaktadır. Bu çalışmada, Demografik Bilgi Formu, Beck Depresyon Envanteri, Young Şema Ölçeği ve Sosyotropi Otonomi Ölçeği kullanılmıştır. Çalışmanın amacı doğrultusunda korelasyon analizleri, bağımsız gruplar t-testleri, tek yönlü ANOVA, faktöriyel ANOVA ve hiyerarşik çoklu regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Depresyon hastalarında; düşük sosyal destek, sosyotropi kişilik özelliği, zedelenmiş özerklik ve kendini ortaya koyma şema alanı ve bağımlılık, zarar görmeye karşı dayanıksızlık, yetersiz öz denetim ve duyguları bastırma şemaları depresyon ile ilişkili çıkmıştır. Klinik olmayan sağlıklı örneklemde ise; stresli yaşam olaylarının olumsuz etkisi, ayrılma ve reddedilme şema alanı, kusurluluk, başarısızlık, kendini feda, karamsarlık, duyguları bastırma ve cezalandırıcılık şemaları depresyon ile ilişkili bulunmuştur. Sosyotrop kişilik özelliği açısından, depresyon hastalarında, güçlü diğeri yönelimlilik şema alanı, spesifik şemalardan güçlü terk edilme, kendini feda ve onay arayıcılık şemaları, klinik olmayan sağlıklı örneklemde ise güçlü zedelenmiş özerklik ve kendini ortaya koyma ile diğeri yönelimlilik şema alanları, spesifik şemalardan ise güçlü onay arayıcılık, cezalandırıcılık şemaları sosyotropi ile ilişkili çıkmıştır. Otonom kişilik özelliği açısından, depresyon hastalarında, zayıf zedelenmiş sınırlar ile güçlü aşırı tetikte olma ve bastırılmışlık şema alanları, spesifik şemalardan terk edilme, kendini feda ve onay arayıcılık şemaları, spesifik şemalardan güçlü yetersiz öz denetim, kendini feda ve cezalandırıcılık şemaları, klinik olmayan sağlıklı örneklemde ise zayıf zedelenmiş özerklik ve kendini ortaya koyma ile güçlü zedelenmiş sınırlar, aşırı tetikte olma ve bastırılmışlık şema alanları, spesifik şemalardan ise sosyal izolasyon, yetersiz öz denetim, karamsarlık ve cezalandırıcılık otonomi ile ilişkili bulunmuştur. Erken dönem uyumsuz şemalarla ilgili tüm bulgular literatürle tutarlı çıkmıştır. Ancak her iki örneklem için duygusal bastırma şeması, klinik olmayan örneklem içinse hem cezalandırıcılık hem de karamsarlık şemaları ilk defa bu çalışmada depresyonla ilişkili bulunmuştur. Buna ek olarak, hangi erken dönem uyum bozucu şemanın sosyotropi ve otonomi ile ilişkili olduğuna literatür de ilk defa bu tez ile bakıldığı için keşifsel bir sonuç elde edilmiştir. Anahtar kelimeler: Depresyon, Erken Dönem Uyumsuz Şemalar ve Kişilik Özelliği