Konaklama sektörü tedarik ilişkilerinin analizi: Alanya örneği

Turizm ve ekonomik gelişme arasındaki ilişki kalkınma yazını kapsamında uzun yıllardır tartışılmaktadır. Bu tartışmaların sonuçları genel olarak turizmin; istihdam yaratma, hane halkı gelirini arttırma, yeni iş kolları sağlama ve sermaye yatırımlarını bölgeye çekme gibi avantajları nedeni ile kalkınmaya katkı sağladığı ortak görüşünü benimsemiştir. Turizmin en ön plandaki yüzü olan konaklama sektörünün nitel ve nicel özellikleri turizm sektörünün başarısı ve gelişimi üzerinde doğrudan etkilidir. Konaklama sektörünün iletişimde olduğu sektörler, firmalar, çalışanlar ve daha genel anlamda bölgede yaşayanlar üzerinde, turizmin diğer birimlerine oranla daha fazla etkiye sahip olduğu belirtilmektedir. Konaklama sektörü, temel faaliyetlerini sürdürmek amacıyla ürün ve hizmet talebinde bulunmakta, böylece yerel tedarikçiler açısından ekonomik fırsatlar yaratmaktadır. Turizm kaynaklı gelişmeler, tedarik ilişkileri sayesinde, diğer sektörlerle bağlantı kurma, iş kolları yaratma ve ekonomik fayda sağlama açısından avantajlar yaratmakta ve yerel tedarikçiler arasında tedarik zinciri oluşumuna imkân vererek kalkınmanın itici güçlerden birini oluşturmaktadır. Bu kapsamda, konaklama sektörünün ürün/hizmet talebinin hangi coğrafyalardan karşılandığı, yerel/bölgesel arz kaynaklarının bu talebi karşılama kapasitesi ile otel ölçekleri ve farklı ürün/hizmet türlerine göre bu tedarik ilişkilerindeki değişimler gibi konular, kalkınma literatürü ile ilişkili olarak bu çalışmanın temel motivasyonunu oluşturmuştur. Konaklama işletmelerinde, en yüksek tedarik maliyetleri genellikle üretimin en yoğun olarak yaşandığı yiyecek-içecek bölümünde görülmektedir. Bu nedenle, konaklama sektörünün geri bağlantıları ve tedarikçilerle ilişkilerinin tarım sektörüne etkileri açısından, turizm ve yerel kalkınma kapsamında gelişen bir literatür bulunmaktadır. Genel olarak, yerel tarım üreticilerinin turizm konaklama sektörüne ürün sağlayabildiği durumlarda yerel kalkınma etkilerinin ortaya çıktığı söylenmektedir. Bu çalışma, örnek alan kapsamında konaklama sektörünün tedarik ilişkilerini ve bu ilişkiyi etkileyen faktörleri inceleyerek turizmin ikincil ekonomik etkilerini belirlemeye ve mekansal perspektiften yerel, bölgesel ve ulusal seviyelerdeki yansımalarını keşfetmeye çalışmaktadır. Bu amaca yönelik olarak tezin temel konusu; konaklama birimlerinin yarattığı talep, bu talebin yerel tedarik kaynaklarından karşılanma potansiyeli, tedarikçiler ve turizm arasındaki ilişkinin belirleyici unsurları ve tedarik ilişkilerinin nasıl bir coğrafya ortaya çıkardığı, kümelenmeyi destekleyici yapısı ile özel olarak gıda tedariği kapsamında tarım sektörüne etkileridir. Örnek alan olarak seçilen Alanya'nın, küresel bir turizm destinasyonu olduğu kadar, tarımsal üretim açısından da Türkiye için önemli bir konumda yer alması, çalışma alanı olarak seçiminde etkili olmuştur. Bu kapsamda tez beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünden sonra, ikinci bölümde turizmin ekonomik etkilerinin yerel/bölgesel kalkınma yazını ile ilişkisi ele alınmış, ikincil ekonomik etkiler kapsamında diğer sektörlerle ilişkiler, turizm kümeleri ve tedarik ilişkilerine yönelik literatüre yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, turizmin ekonomik bağlantıları konaklama sektörünün tedarik ilişkileri çerçevesinde açıklanmıştır. Ayrıca, turizmin tarım sektörü ile olan tedarik ilişkileri incelenmiş, bu konuda yapılan çalışmalardan örnekler sunulmuştur. Özgün araştırmanın aktarıldığı dördüncü bölümde, çalışmanın yöntemi açıklanmış ve hipotez testleri ile sonuçları sunulmuştur. Beşinci bölümde ise, sonuç ve önerilere yer verilmiştir. Araştırma kapsamına göre oluşturulan hipotezler, özgün araştırma yöntemi olarak belirlenen karma yöntem çerçevesinde, nitel ve nicel verilerin bir arada kullanılmasıyla test edilmiştir. Bu çerçevede, araştırma yöntemi konu kapsamına da bağlı olarak iki aşamada ele alınmıştır. Buna göre, öncelikle konaklama işletmelerinin tedarik süreci ile ilgili alan araştırması sonuçları elde edilmiştir. İlk aşamadan sonra ikinci aşamadaki alan araştırması, tarım ürünleri tedarikçileri kapsamında yapılmış ve konaklama sektörünün tedarik yoluyla tarım ürünleri tedarikçilerine olan etkileri incelenmiştir. Bu tez kapsamında görülmektedir ki, Alanya turizm sektörü, kendi sürdürülebilirliğini sağlamak ve küresel turizm piyasasına kalite ve fiyat ekseninde rekabetçi turizm ürünü sunabilmek için, yerel tedarik kaynaklarının arzına ihtiyaç duymaktadır. Yerel tedarikçiler; ürünleri ve hizmetleri beklenen kalite ve fiyatla temin edebilen, satın alma sürecinde iş birliği sağlayabilen ve farklı ürün çeşitleri sunabilen güvenilir firmalar olarak otellerin bağlantı kurmayı tercih ettiği firmalardır. Büyük ölçekli işletmeler kaliteyi daha ön planda tutarken, küçük ölçekli işletmeler açısından maliyet ve geleneksel sosyo-ekonomik ilişkiler göz önüne alınmaktadır. Otel ölçeği satın alma ve tedarik sürecinde önemli bir değişken oluşturmakta, büyük ölçekli otellerin miktar açısından, küçük ölçekli otellerin ise büyük oranda yakın çevredeki tedarikçileri tercih etmeleri açısından Alanya ekonomisine katkı sağlandığı saptanmıştır. Ürünler bakımından ise Türkiye'nin farklı ürünler konusunda uzmanlaşmış üretim bölgelerinden tedarik edilen ürünler, tedarik coğrafyasının genişlemesine neden olmaktadır. Alanya konaklama sektörünün, tarım ürünleri tedariğinde yalnızca yerel kapsamda değil, bölgesel ve ulusal ölçekte de tedarik bağlantıları kurduğu sonucu elde edilmiştir. Alanya her ne kadar tarımsal üretim açısından zengin bir ilçe olsa da özellikle mevsimlik etkiler ve otellerin ürün çeşidi konusundaki tercihleri dolayısıyla tedarikçi firmalar farklı bölgelerdeki üreticilerle bağlantı halindedir. Bu bağlamda, Alanya konaklama sektörünün, tarımsal ürün talebi büyük ölçüde yerel/bölgesel düzeyde karşılanmakla birlikte, tarımsal üreticilerin oluşturduğu ikinci kademe tedarikçileri ile Türkiye'nin çeşitli bölgelerinden ürün tedarik edildiği gözlenmiştir. Tez kapsamında, çalışma alanının mevcut yapısının değerlendirilmesi ve elde edilen bulgular ışığında, kendiliğinden gelişen, firma yığılması ve tedarik ilişkilerine dayalı bir yapı sergilediği öngörülen bir küme tanımı yapılmıştır. Buna göre, "Turizm-Tarımsal Üretim Tedarik Kümesi" olarak adlandırılan küme içindeki tarım ürünleri tedarikçisi firmaların, iki sektör arasındaki etkileşimin ekonomik sonuçlarının izlenmesi açısından önemi de ortaya konmuştur. Alanya'da, tarım ürünleri tedarikçisi firmalar açısından oteller önemli bir müşteri potansiyeli oluşturmakta ve bu firmalar konaklama sektörünün taleplerini büyük oranda karşılamaktadır. Turizm sektörü, bu firmalar açısından, Alanya'da yaş-meyve sebze tedariği işi ile ilgilenmek açısından önemli bir fırsat sunmakta ve iki sektör birbiri ile ilişkili kurum ve firmaların yığılması açısından potansiyel yaratmaktadır. Alanya konaklama sektörü tedarik ve satın alma ilişkileriyle, ilçe ekonomisine önemli katkılar sağlamaktadır. Özellikle tez kapsamında detaylı olarak incelenen turizm-tarım tedarik sürecinin, iki sektörün iş birliğini gerektiren bağlantılar oluşturduğu görülmektedir. Bu bağlantıların güçlendirilmesi ve önerilen küme yapısı çerçevesinde kurumsal olarak da desteklenmesi, kentin turizm ürününe rekabet avantajı kazandırarak küresel piyasadaki yerini güçlendirecek sonuçlar ortaya çıkaracaktır.