Konya tramvay hatlarının çok yönlü incelenmesi, balastlı ve balastsız tramvay üstyapı tiplerinin yapım ve bakım maliyetlerinin karşılaştırılması

İnsanoğlu hareketli bir varlıktır ve bu sebeple insanlar var olduğu günden beri çok farklı sebepler nedeniyle bir yerlerden başka yerlere hareket halindedirler. Bireyler kimi zaman göç amacıyla kimi zaman gezi amacıyla kimi zaman ise çalışma hayatının gereklerinden dolayı bir ulaşım ağına dahil olmak zorunda kalmaktadırlar. Ülkemizden örnek vermek gerekirse İstanbul'da yaşayan vatandaşlarımızın birçoğu iş hayatı ve eğitim sebebiyle gerektiği takdirde kıta değiştirmek zorundadırlar. Gelişen ve değişen teknoloji unsuruyla beraber artan insan nüfusu da göz önüne alındığı zaman ulaşım kalabalık şehirlerde problemleri de beraberinde getirmektedir. Dünya'nın gelişmiş ve gelişmekte olan birçok ülkesinde idarelerin karşılaştığı en büyük problemlerden biri ulaşım sorunu olmaktadır. Karşılaşılan bu problemi çözmek için ise en etkili ve verimli yol insanların bir arada ulaşımını sağlayan ve aynı zamanda sürdürülebilir ve çevreci olan toplu ulaşım sistemleridir. Toplu ulaşım sistemlerinin bir çok türü olup şehrin yapısına ve talebe göre değişiklik gösterebilmektedir. Örneğin denize sınırı olan bir yörede denizde kullanılan toplu ulaşım araçlarından vapur ve feribot ulaşım sorununu çözmekte etkili bir vasıta olabilmekteyken yoğun nüfusun olduğu yerlerde banliyö hatları kullanılabilmektedir. Bu tez kapsamında toplu ulaşım sistemleri içerisinde yer alan ve raylı bir ulaşım sistemi olan tramvay incelenecektir. Raylı toplu ulaşım sistemleri çok çeşitli olup tramvay bu sistemin elemanlarından sadece birisidir. Tezin içeriğinde ilk olarak raylı toplu ulaşım sistemlerine ait genel bir literatür taraması yapılmış, akabinde ise tramvay sistemine ait daha detaylı inceleme sunulmuştur. Bu incelemenin sonrasında ise tramvayın Türkiye'ye girişi ile birlikte Türkiye'deki üç büyük şehirde kullanımda olan tramvay hatları incelenmiştir. Bu incelemelerde yapıldıktan sonra konuyu daha özele indirgeyip Konya şehri ele alınmıştır. Konya şehrinde tramvayın tarihçesi ve gelişimi araştırılıp daha sonra bu hatların detaylı incelemeleri yapılmıştır. Konya şehrinde bulunan iki tramvay hattının ilki balastlı şekilde yapılmış olan Alaaddin-Selçuk Üniversitesi tramvay hattı diğeri ise balastsız şekilde inşa edilmiş olan Alaaddin-Adliye tramvay hattıdır. Tez içerisinde hatların ikisi de detaylı olarak incelenmiş, ortak ve farklı özelliklerinden bahsedilmiş ve son olarak hatların standartlara uygunluğu araştırılmıştır. Bu bağlamda incelenecek olan konunun seçilmesinin iki sebebi vardır. Bu sebeplerden ilki yapımı 2015 yılında tamamlanan Alaaddin-Adliye tramvay hattının yapım faaliyetlerinde görev almış olmamdan dolayı hat ile ilgili teknik bilgiye erişimimin nispeten daha kolay olmasıdır. Diğer sebep ise Alaaddin-Selçuk Üniversitesi tramvay hattının teknik verilerine de memleketimin Konya olması sebebiyle daha kolay ulaşma şansına sahip olmamdır. Bölüm 5'te Konya'daki tramvay araçlarının ve bölüm 6'da Konya'daki tramvay hatlarının çok yönlü incelemesi yapıldıktan sonra tezin başlığında da yer alan maliyet karşılaştırılması kısmına geçilmiştir. Bu bölümün yapılma sebebi ise ekonomik yönden balastlı ve balastsız hatların birbirine kıyasla avantajları ve dezavantajlarının belirlenmesidir. Balastlı bir demiryolu hattında, hattın servis ömrü olan 40 yıllık süre boyunca hat ilk yapım maliyetinin %83,61'i oranında bakım maliyeti çıkmaktadır. Balastsız bir demiryolu hattında ise bu oran hattın ilk yapım maliyetinin %15,24'ü kadardır. Bunların akabinde yapılan çalışmalar sonucunda görülmüştür ki balastlı demiryolu hattının inşası, balastsız demiryolu hattının ilk inşa maliyetinin %25,31 oranında daha düşük çıkmıştır. Fakat diğer bir yandan uzun dönemde bakım işlemlerinin maliyeti hesaba katıldığında ise balastsız bir demiryolu hattı inşa etmenin balastlı demiryolu hattına göre %19 oranında daha hesaplı çıktığı sonucuna varılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda balastlı, balastsız tramvay hatlarının ve bu hatlarla ilgili Avrupa Standartları'nın gereklilikleri de ortaya konmuştur. Konya'daki tramvay hatlarının bu standartlara uygunluğu da bölüm 6.3'te denetlenmiş ayrıca sonuç bölümünde hatların standartlara uygunluğu ve yapılması gerekenlerle ilgili düşünceler paylaşılmıştır. Diğer bir noktada ise yapılan maliyet karşılaştırmaları neticesinde gelişmekte olan ülkemiz için yapılması planlanan hatlarla ilgili ekonomik yönden avantajı olan üstyapı tipinin hangisi olduğu tavsiye niteliğinde belirlenmiştir. Bu tez içerisinde sunulacak bulgular doğrultusunda yapılacak olan uygulamalar hem güvenli ve standartlara uygun tramvay hatları inşasını sağlayacak hem de ekonomik olarak avantajlı olan üstyapı tipini belirlemede fayda sağlayacaktır.