Koruma sorumluluğu çerçevesinde Suriye krizi

15 Mart 2019'ta, Suriye krizinin sekizinci yılı tamamlanmıştır. Bu sekiz sene içerisinde Suriye ve uluslararası toplum: yaklaşık altı milyon mülteci, altı milyondan fazla yerinden edilmiş insan, yaklaşık yarım milyon ölü, ciddi insan hakları ihlalleri, cezaevlerinde sistematik infazlar ve iki yüzden fazla kimyasal silah saldırısı ile karşı karşıya kalmıştır. Sorunun siyasi çözümü için çok sayıda deneme yapıldıysa da ne yazık ki bir çözüm hala bulunmamıştır. Savaşları ve insanların çektiği acıları engellemeye dair çabalar insanlık tarihi kadar eskidir ancak 2001 yılında Uluslararası Müdahale ve Devlet Egemenliği Komisyonu (UMDEK) raporuyla ortaya çıkan Koruma Sorumluluğu (Responsibility to Protect-RtoP) Raporu ile beraber yeni boyut kazanmıştır. Komisyon, doksanlı yıllarda yaşanan insanı krizler sonrasında, insan haklarını devlet egemenliğinin önüne çekmeyi ve egemenliğin bir ayrıcalık yerine sorumluluk olarak görülmesini sağlamayı hedeflemiştir. 2005 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabulü ile Koruma Sorumluluğu daha büyük önem kazanmıştır. Birleşmiş Milletler, her ne kadar bir daha asla Kosova, Srebrenitsa ya da Ruanda gibi durumlar yaşanmaması konusunda sorumluluk üstlense de ne yazık ki en az onlar kadar trajik olan Suriye krizinin çıkmasını engelleyememiş ve halen de durduramamıştır. Bu çalışma ise, RtoP mekanizmaları zamanında kullanılabilmiş olsaydı Suriye krizinin bugünkü boyutlarına ulaşmayacağını savunmaktadır. Bu çerçevede Suriye krizi, RtoP'un, ağır insan hakları ihlallerini çözmek amaçlı askeri güç kullanımına karar verebilmek için belirlediği altı prensip üzerinden değerlendirmiştir. Sonuç olarak RtoP'un ortaya çıkışının çok önemli bir gelişme olduğunu açık ve nettir. Bununla beraber yaşanan Suriye krizi gelecekte yeni krizlerinin yaşanmaması için de RtoP'un ne kadar gerekli olduğu konusunda küresel bir mutabakat yaratabilmek açısından büyük fırsat sunmuş fakat bu fırsat değerlendirilememiştir. Anahtar kelimeler: insan hakları, RtoP, Suriye krizi, ihlal, BM, koruma sorumluluğu