Kur'ân'da lafzen benzer âyetlerdeki anlam farklılıkları

Kur'ân'da benzer âyetler neden bulunuyor? Benzer âyetlerin arasında mana açısından bir fark var mıdır yoksa sırf tekrar mıdır? Mesele hangi gerekçeye dayanıyor? Çalışmamızda bu gibi sorulara cevap bulmayı ve benzer âyetler konusunda müfessirlerin görüşlerini karşılaştırmalı olarak ortaya koymayı hedefledik. Bunun yanında benzer âyetlerin geçtiği yerlerde hikmet ve sebeplerine göre yeniden sınıflandırılması hedeflenmiştir. Araştırmada birbirine benzeyen âyetlerin Arapçası ve Türkçesi bir araya getirilip, âyetlerin arasında bulunan farklılıklar belirtildikten sonra farklılığın sebebi ve hikmetleri lügatteki anlamı ve Kur'ân'daki bağlamını dikkate alarak açıklamalar yapılmıştır. Gerek görülmesi durumunda âyetlerin Türkçe meali ve çevirme yöntemi objektif olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Benzer âyetler meselesinden elde edilen sonuçların en önemlisi; tekrar meselesi ile ilgilidir. Tekrarın hikmeti benzer âyetlerde de geçerlidir. Öte yandan Kur'ân insanı merkeze alan sözlü bir hitaptır. Bu hitabın yirmi üç yıl süresince nâzil olması ve âyetlerin muhataba farklı şekillerde sunulması, Kur'ân'da benzer âyetlerin bulunmasında etkili olmuştur. Bu temel noktalardan hareketle Kur'ân'da bazı konular farklı lafızlarla tekrar edilmiştir. Benzer veya tekrar edilmiş görülen âyetler hakkında Kur'ân'a yapılan eleştirilerin temel sebebi, günümüzde yazılan kitaplarla Kur'ân'ı kıyas etmekten kaynaklanmaktadır. Oysa Kur'ân, içeriğiyle, dili kullanma tarzıyla, üslûbuyla şahsına münhasır bir kitaptır. Dolayısıyla onun özgünlüğünden kaynaklanan özelliklerinin, günümüzde alışılan kitap tarzında bulunmaması veya yaygın kitap tasnifiyle onun niteliklerinin uyuşmaması bir problem veya eksiklik olarak görülmemelidir. Kur'ân'da benzer veya tekrar edilen âyetlerin geçmesinin en önemli sebebi bağlamıdır. Bağlamın değişmesi veya bazı farklılıklarla tekrarlanması, lafız seçiminde ve çekiminde büyük ölçüde rol oynamıştır. Mekkî ve medenî âyetler açısından meseleye yaklaşıldığında, benzer âyetlerin çoğunun mekkî olduğu görülmektedir. Aynı şekilde benzer âyetlerin geçtiği konulara baktığımızda, çoğunun kıssaların anlatımında ve inancı pekiştirme konularında geçtiği tespit edilmiştir. Hükümler konusunda benzer âyetlere az rastlanmaktadır. Benzer âyetlerin Kur'ân'da geçme biçimleri birbirinden farklı olabilmektedir. Aynı sûre içinde olabildiği gibi farklı sûreler arasında da bunu görmek mümkündür. Anahtar kelimeler: Farklılık, Benzer Âyetler, Anlam, Hikmet, Bağlam, Tekrar.