Madde kullanım bozukluğu tanılı ergenlerde tedavi hizmetlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi

Amaç: Gençler arasındaki madde kullanım davranışı ve yaygınlığı birçok ülke için önemli bir endişe kaynağı olup, son yıllarda ülkemizde ve dünyada madde kullanımında artış olduğu bildirilmektedir. Ergenlerin madde kullanmaya başlama açısından önemli bir risk grubunu oluşturduğu göz önüne alındığında bu yaş grubunda madde kullanımını anlamak ve tedavi etmek giderek önem kazanmaktadır. Bu nedenle de bu konuda çalışan özel merkezlere ihtiyaç duyulduğu görülmektedir. Çocuk ve Ergen Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezlerinde (ÇEMATEM) yapılacak bilimsel araştırmalar risk gruplarının saptanması ve önlem alınması konusunda yol gösterici olacaktır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de az sayıda bulunan ÇEMATEM kliniklerinden birinde uygulanan tedavinin etkinliğini, işlevsellik değerlendirmeleri ile belirlemek ayrıca yataklı tedavi etkinliğini ayaktan tedavi etkinliği ile karşılaştırmak ve bu alanda ülkemize ait verilerin oluşturulmasına katkıda bulunmaktır. Yöntem: Çalışmaya Tepecik EAH ÇEMATEM kliniğine başvuran, DSM-5 tanı ölçütlerine göre MKB tanısı alan, 12-18 yaş arası, poliklinikte ayaktan tedavi alan 30 ergen, yataklı tedavi alan 30 ergen ve aileleri alınmıştır. Kontrol grubuna ise DEUTF (Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi) Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran, aktif psikopatoloji saptanmayan 30 ergen ve ailesi dahil edilmiştir. Poliklinik tedavisi ve yatalı tedavinin etkinliğini tedavi başlangıcı ve 8 haftalık tedaviden sonra değerlendirildiği çalışmada ölçümler iki zaman diliminde yapılmıştır. T1 zamanında olgu ve kontrol grubu, T2 zamanında yataklı ve ayaktan tedavi alan olgu grubu ile tekrar değerlendirmeler yapılmıştır. Her ergen ve ailesine T1 zamanında MKB'ye eşlik eden tanıların saptanması amacıyla Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli (ÇDŞG-ŞY) uygulanmış ve T1-T2 zamanlarında işlevsellik değerlendirmeleri için CGAS ölçeği değerlendirilmiştir. Aile işlevlerini değerlendirmek amacıyla ebeveynlerden Aile Değerlendirme Ölçeği (ADÖ), genel psikiyatrik belirtileri değerlendirmek amacıyla olgulardan ve ailelerinden Güçler Güçlükler Anketi (GGA) ve HoNOSCA ölçekleri doldurması istenmiştir. Ayrıca yataklı tedavi alan grupta T1 ve T2 ölçümlerinde tedavi ekibinin puanladığı HoNOSCA ölçeği değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan olgu ve kontrol grubu arasındaki ilk değerlendirmede MKB tanısı olan olgu grubunda kontrollere göre CGAS puanı anlamlı olarak daha düşük, ADÖ alt ölçek puanları, GGA ve HoNOSCA toplam skor ve alt ölçek puanları anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır. MKB tanısı alan grubun 8 haftalık tedaviden sonra değerlendirmelerinde; her iki grupta CGAS puanlarında ki artışın, GGA ve HoNOSCA ölçeklerinde toplam skor ve alt ölçek puanlarında azalmanın istatistiksel olarak anlamlı olduğu; genel işlevsellik ve psikiyatrik belirtilerdeki bu iyileşmenin yataklı tedavi alan grupta poliklinik tedavisi alan gruba göre anlamlı olarak daha fazla olduğu saptanmıştır. Sonuç: Çalışmamızın bulguları MKB tanısı alan ergenlerde 8 haftalık tedavi ile genel işlevselliğin arttığı, psikiyatrik belirtirde anlamlı iyileşme olduğu; bu iyileşmenin yataklı tedavi alan grupta anlamlı olarak daha fazla olduğunu göstermektedir. Sonraki çalışmaların uzun dönem izleme ilişkin verileri de kapsayacak biçimde oluşturulmasına gereksinim vardır. Anahtar Kelimeler: Madde Kullanım Bozukluğu, yataklı tedavi, ayaktan tedavi, işlevsellik