Malatyalı Âşık Mürteza Aksüt (Hayatı, sanatı ve şiirleri)

Yüzyıllar öncesine dayanan, köklü bir geçmişe sahip olan Türkler çeşitli coğrafyalarda hüküm sürmüş ve gittikleri yerlere hem kültürlerini götürmüş hem de o kültürleri bünyesinde eriterek bir kültür mozaiği oluşturmuşlardır. Türklerin farklı etnik topluluklarla kaynaşması edebiyatlarına da yansımış çok zengin bir sözlü edebiyat geleneği meydana getirmişlerdir. Bu sözlü geleneğin önemli taşıyıcılarından olan Ozan- Baksılar kopuzları eşliğinde diyar diyar dolaşarak şiirlerini dile getirmiş toplumun sesi olmuşlardır. Daha sonraki yüzyıllarda tarikatların etkisiyle dinî- tasavvufî bir mahiyete bürünen bu gelenek 15. yy' dan sonra âşık edebiyatı adı altında varlığını sürdürmüştür. Âşıkların kaynaklık ettiği bir oluşum olan âşık edebiyatı günümüze kadar pek çok değişiklik geçirmiştir. Gerek icrâ zamanları ve ortamları gerek yetişme tarzları gerekse geleneğin bazı uygulamalarının farklı bir çizgide ilerlediği âşıklık geleneği 16. yy' da kendini göstermeye başlamış geleneğe damgasını vuran birçok âşık yetiştirmiştir. İhtişamlı zamanlarından sonra biraz düşüş yaşayan âşıklık geleneği çağın şartları doğrultusunda kendini yenileme gayreti içerisinde yoluna devam etmektedir. Kültürümüzün önemli bir parçası olan bu gelenek Anadolu'nun belli başlı yerlerinde düzenlenen çeşitli etkinlik ve şölenlerle canlılığını korumaktadır. Âşık edebiyatına çok sayıda usta âşık kazandırmış olan Malatya, geleneğin önemli duraklarından birisidir. Geçmişten günümüze geleneği yaşatma adına uğraş veren Malatyalı âşıklardan Mürteza Aksüt de kendi kültürüyle yoğurduğu sanatını en iyi icrâ edenlerden biridir. Bu çalışmamızda âşıklık geleneğinin Malatya'da yaşayan temsilcilerinden Mürteza Aksüt'ün hayatını, sanatını, âşıklık geleneği içerisindeki yerini, sanatının hayatındaki yansımalarını, farklı yönlerini değerlendirmeye çalıştık. Tarihî zemin içerisinde âşıklık geleneğinin geçirmiş olduğu değişimi ve Malatya'daki âşıklık geleneğini giriş bölümünde verdikten sonra, Mürteza Aksüt'ün hayatına dair bilgiler verip sonrasında sanatı ve şiirlerine yer vererek âşıklık geleneğindeki yerini belirlemeye çalıştık. İrticalen şiir söyleme yeteneğine sahip Mürteza Aksüt badeli âşıklardan olup sazı ustaca çalan, geleneğin pek çok özelliğini bünyesinde barındıran, usta âşıkların yolundan giden, önemli bir değerdir. Şiirlerinde işlediği konularla topluma seslenen, insanlığı bir gözle gören dünya görüşünü şiirlerine yansıtan âşığımız yalın bir dil kullanarak her kesimden insana hitap etmektedir. Bu çalışmada âşık Mürteza Aksüt'ün 112 şiirini şekil ve içerik bakımından detaylı olarak inceleyerek kullanmış olduğu sanatları, deyim ve veciz sözleri, ifade özelliklerini, işlediği konuları örneklerle açıklamaya ve gelenek içindeki yerini belirlemeye çalıştık. Anahtar Kelimeler: Âşık Mürteza Aksüt, Halk Şiiri, Saz, kültür, Âşıklık Geleneği.