Matematik öğretmenlerinin öğretimsel kararlarındaki etik değerlendirmeler: Çoklu durum çalışması

Bu araştırmanın amacı, ortaokul matematik öğretmenlerinin öğretim sürecine yönelik kararlarının etik değerlendirmelerine dayalı olarak nasıl şekillendiğini belirlemektir. Araştırma çoklu durum çalışması olarak desenlenmiştir. Araştırmaya ortaokul düzeyinde görev yapan üç öğretmen katılmıştır. Veriler öğretmenlerle seri halde yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Görüşme sorularında öğretmeni tanıma, öğretimle ilgili planlama, uygulama ve değerlendirme süreçlerine yönelik sorular ve senaryolar kullanılmıştır. Veriler içerik analizi ile harmanlanmış betimsel analiz yöntemi ile incelenmiştir. Öğretmenlerin uygulamaya ilişkin kararlarındaki etik gerginlikler incelenirken; haklar, değerler ve yükümlülüklerle ilgili sorular ve sorgulamalar üzerine odaklanılmıştır. Sonrasında her bir etik gerginliğin yapısı ve katılımcıların bu gerginliklerdeki etik değerlendirmeleri belirlenmiştir. Etik gerginlikler benzerlik ve farklılıklarına göre incelendiğinde ise gerginliklerin dört farklı şekilde ortaya çıktığı görülmüştür: etik belirsizlik, etik ikilem, etik çatışma, etik endişe. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre öğretimsel kararlarında etik bir gerginlikle yüzleşen öğretmenlerin iki farklı etik yaklaşım sergilediği görülmüştür: rasyonel yaklaşımlar ve rasyonel olmayan yaklaşımlar. Rasyonel yaklaşımlar deontoloji, teleoloji, ilkecilik ve erdem etiğidir. Rasyonel olmayan yaklaşımlar ise tecrübe, boyun eğme, sezgi, duygu-istek ve öykünmedir. Etik gerginliklere ve etik değerlendirme sürecine ilişkin tespit edilen kavramsal çerçevelerden hareketle, etik bir gerginlikle yüzleşen öğretmenlerin karar verme sürecini açıklayan bir model geliştirilmiştir. Çalışmanın bulguları, matematik öğretiminin sadece pedagojik veya eğitsel nedenlerle değil aynı zamanda etik değerlendirmelere dayalı olarak şekillendiğine işaret etmiştir. Anahtar Kelimeler: Matematik eğitimi, etik gerginlik, etik değerlendirme, öğretmen karar verme süreci