Meslek seçiminde kariyer karar verme zorlukları: İzmir ilindeki denizcilik meslek liseleri ile diğer liselerdeki son sınıf öğrencileri üzerine bir araştırma

Meslek seçimi bireyin hayatı boyunca aldığı en önemli kararlardan biridir. İnsanların yaptıkları seçimler hayatlarındaki diğer kararları da etkilemektedir. Bu seçimin öncelikle bireysel mutluluk ve sonrasında da dolaylı olarak toplum refahı üzerinde büyük etkileri bulunmaktadır. Meslek seçimi genel anlamda geri dönüşü oldukça zor ve önemli bir karardır. Birey, hayatında önemli yer tutan bu seçimi yaparken çeşitli zorluklar yaşamaktadır. Bazı kişiler meslek seçimi konusunda yaşadıkları zorlukları rahat bir şekilde aşabilirken, bazıları ise üstesinden gelemeyerek kendileri için yanlış bir mesleğe yönelebilmektedirler. Kendi ilgi, yetenek ve değerlerini keşfetmiş ve toplumun ihtiyaçları doğrultusunda bir mesleğe yönelen bireyin mesleki karar verme konusunda zorluk yaşaması olası değildir. Türkiye'de meslek seçimi ortaöğretimden yükseköğretime geçiş noktasında yoğunlaşmaktadır. Bu konudaki zorlanmanın en yoğun şekilde ortaöğretimin seviyesinde eğitim alan 12. sınıf öğrencileri tarafından yaşanıldığı düşünülmektedir. Özellikle meslek lisesi öğrencilerinin belli bir meslek dalında uzmanlaşma yönünde eğitim aldıkları düşünüldüğünde daha az zorlanmaları beklenmektedir. Bu çalışmanın amacı, İzmir ilindeki denizcilik alanında eğitim alan meslek lisesi 12. sınıf öğrencileri ile diğer lise 12. sınıf öğrencileri arasındaki meslek seçimi konusunda yaşanan zorlanma düzeylerindeki farklılıkların saptanması ve sebeplerinin ortaya konmasıdır. Ayrıca çalışmaya katılan öğrencilerin profil bilgilerine göre mesleki karar verme zorlanma düzeylerindeki farklılıkların incelenmesi hedeflenmiştir. Nicel araştırma yaklaşımı temelinde yapılan bu araştırmada tarama metodu uygulanmıştır. Veriler, orjinali Gati, Krauzs ve Osipow (1996) tarafından geliştirilen, Bacanlı (2008) ve Kesici, Hamarta ve Arslan (2007) tarafından lise öğrencilerine uygulanmak üzere Türkçe'ye uyarlanan Mesleki Karar Verme Zorlukları Ölçeği (MKVZÖ) kullanılarak toplanmıştır. Araştırmanın katılımcıları 2018–2019 eğitim öğretim yılı güz döneminde İzmir ilinde bulunan Güzelbahçe İMKB Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi, Urla Hakan Çeken Anadolu Lisesi, Güzelbahçe 60.Yıl Anadolu Lisesi ve Konak Çınarlı Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi okullarında öğrenim görmekte olan 500 adet lise son sınıf öğrencilerinden oluşmuştur. Ölçek sonuçlarından elde edilen veriler, SPSS paket programı aracılığıyla, Mann Whitney U, ANOVA ve korelasyon testi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda mesleki karar verme konusunda denizcilik alanında eğitim alan 12. sınıf meslek lisesi öğrencilerinin, anadolu lisesi öğrencilerinden daha fazla zorlandıkları, genel olarak araştırmaya katılan öğrencilerin orta düzeyde zorlandıkları, meslek lisesi öğrencilerinin anadolu lisesi öğrencilerinden daha fazla zorlandıkları, kız ve erkek öğrencilerin aynı düzeyde zorlandıkları sonuçlarına ulaşılmıştır. Ailelerinin eğitim ve gelir seviyesi yükseldikçe öğrencilerin mesleki karar verme zorluk düzeylerinin düştüğü, meslek kararını verdiğini beyan eden öğrencilerin, mesleki kararını henüz vermediğini beyan eden öğrencilerden daha az zorlandıkları ve öğrencilerin mesleki karara olan güvenleri arttıkça mesleki karar verme zorlanma düzeylerinin düştüğü sonuçlarına ulaşılmıştır.