Mirza Gulam Ahmed ve Ahmedîlerin Mirza Gulam Ahmed telakkisi

Bu tezde Mirza Gulam Ahmed'in hayatı, fikirleri ve Ahmedîlerin Mirza Gulam Ahmed tasavvurları çalışılmıştır. Tez giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Girişte, Mirza Gulam Ahmed'in yaşadığı ve fikirleri üzerinde derin izleri bulunan Hint alt-kıtası'nın dini ve kültürel yapısı hakkında bilgi verilip Hint alt-kıtası'ndaki "kutsal" ve "kurtarıcı" tasavvurları ele alınmıştır. Ardından da mesiyanik fikirler merkezli olarak Semavi dinlerdeki mesih/mehdi beklentileri hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde, Mirza Gulam Ahmed'in hayatı, dini faaliyetleri, politik düşünceleri, Ahmedîlği kurması ve eserleri incelenmiştir. Bu bağlamda Ahmedîliğin oluşum ve temel farklılaşmasının Mirza Gulam Ahmed merkezli geliştiği tespiti yapılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünün konusu Mirza Gulam Ahmed'in müceddidlik, mesihlik, mehdilik görüşleri bağlamında kurtarıcılık misyonlarıdır. Mirza Gulam Ahmed, müceddidlik misyonunu, İslam geleneğinden farklı bir şekilde vehbî olarak nitelendirip bu hususta "ilahi seçilmişlik" kavramını kullanmış; Hint-İslam anlayışının çok da yabancısı olmadığı bu iddiasını "zarurat-i diniyye"ye yükseltmiştir. Mesihlik ve mehdilik misyonlarında ise bölgenin peygamberlik müessesesi olmayan dinlerinde yer alan "tanrısal kurtarıcı" tasavvurlarından ilham almıştır. Bu bağlamda mesihlik ve mehdilik misyonlarını birleştiren yaklaşımının Hint-İslamcılığı zemininde geliştiğini söylemek mümkündür. Çalışmanın üçüncü bölümünde de Mirza Gulam Ahmed'in muhaddeslikle ilgili düşünceleri ve nübüvvet iddiası incelenmiştir. Onun nübüvveti devam ettiren düşüncesinin çıkış noktasının tasavvuf geleneğindeki velayet teorisi olduğu; ancak, gelişimini (müceddidlik, mesihlik ve mehdilik fikirlerinde olduğu gibi) Hint düşüncesi üzerinden tamamlandığı görülmüştür. Böylelikle "mesiyanik nübüvvet" olarak adlandırılabilecek yeni bir nübüvvet teorisi geliştirdiği tespiti yapılmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise Mirza Gulam Ahmed ve Ahmedîlerin onu algı biçimi incelenmiş, Ahmedîler tarafından geliştirilen iki türlü Mirza Gulam Ahmed perskpektifi olduğu vurgulanmıştır. Lahorî Ahmedîlerin, Müslümanlara yakınlaşmak maksatlı, onun misyonlarındaki tartışmalı hususları ihmal etme eğilimi gösterdikleri, Kadiyânî Ahmedîlerin ise onu gittikçe yüceltip onun için yeni bir nebevî tarih oluşturma gayreti içerisinde oldukları tespiti yapılmıştır.