Mirza Tazegül'ün romanlarında yapı ve tema

İnsanı ve insana dair olanı anlatma iddiasında olan roman türünün başarısında, romanı oluşturan yapı unsurlarının önemi büyüktür. Romandaki yapı unsurlarının kendi aralarında uyumlu, birbirini tamamlayıcı ve sürekli bir ilişki içinde olması, romanın kurgusunu güçlendirmekte ve gerçek dünyaya ait olan okuru kendisine has itibarî dünyasına kolaylıkla çekmektedir. Bu nedenle okur ile roman arasında gerçekleşen bu adı konulmamış anlaşmanın mimarı olan yazarların romanda yapı unsurlarını bir araya getirme şekilleri her zaman merak uyandırmıştır. Bu çalışmada Mirza Tazegül'ün romanlarında yapı unsurları ve işlenen temalar incelenmiştir. İncelenen tüm romanlar aynı başlıklar altında ve ortak kriterler ile değerlendirilmiştir. Yine, Mirza Tazegül'ün zaman, mekân, kişiler ve olay örgüsü gibi romanın yapısını oluşturan unsurlar üzerindeki tasarrufları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yazarın anlatının zamanını kendi niyeti ve amaçları yönünde nasıl kullandığı, mekânların anlatının seyri ve roman kişileri üzerindeki etkileri, şahısların sunumu ve vaka zincirindeki ağırlıkları, vaka halkalarının gelişimi ve birbirine bağlanışı ele alınıp değerlendirilmeye çalışılmıştır. Yazarın zamanı kurgularken romanlarında bazen zamanı geriye kırarak bazen de zamanda ileriye atlamalar yaparak kronolojik zaman çizgisinin dışına çıktığı görülmüştür. Yine romanlarda yazarın niyetine ve amacına uygun bir şekilde özetlemeler yapılarak zamanın sıkıştırıldığı, ruhsal çözümlemeler ile de zamanın genişletildiği tespit edilmiştir. Romanda mekânlara bakıldığında vakaların genellikle Anadolu'nun farklı kentlerinde başlayıp İstanbul'da geliştiği ve sonuçlandığı görülmüştür. Yine bazı mekânların roman başkişileri tarafından anılaştırılıp içselleştirilerek algısal mekânlara dönüştürüldüğü, bazı mekânların ise romanın gerçeklik algısını kuvvetlendirmek ve olayların dış dünya ile bağlantısını koparmamak için çevresel mekânlar olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Romanın şahıs kadrosuna bakıldığında başkişiler, norm ve kart karakterler dışında çok sayıda fon karakter de yer almaktadır. Şahıs sunumlarında kimi zaman iç çözümleme, anlatma ve tasvir yöntemleri ile pasif bir teknik kullanan yazar kimi zaman da diyalog ve gösterme yöntemleriyle dinamik tanıtmayı tercih etmiştir. Yazar romanlarında sade, akıcı ve canlı bir dil kullanmıştır. Okuyucuyu yormayan, telaffuzu ve anlaşılması güç sözcüklerden kaçınan yazar, anlatıma canlılık kazandırmak için farklı cümle tiplerini kullanmıştır. Yazarın romanlarında işlediği temalara bakıldığında umut, yalnızlık ve aşk gibi bireysel temalarla birlikte adalet, kadına yönelik şiddet ve din istismarı gibi toplumsal temaları da ele alındığı görülür.