Modern yönelişlerin tefsir üzerindeki etkileri -Oryantalizm Kur'âniyyûn ve tarihsellik üzerine bir çalışma-

XVII. yüzyılda Avrupa'da ortaya çıkmış olan modernizm; Aydınlanma ile birlikte, Batı dünyasının kültürel, siyasi, askerî ve ekonomik alanlarda gelişmişliğine paralel olarak, tüm dünyayı etkisi altına alan bir olgudur. Akılcılık, hümanizm, sekülarizm ve bireycilik gibi kavramlar, modernizmin içinde bulundurduğu değerler olmuştur. Bütün dengelerin Batı'nın lehine değişmesiyle modernizmden büyük ölçüde etkilenen İslâm dünyası, yeni şartlarla karşı karşıya kalmış, modernizm düşüncesi, her alanda etkisini gösterdiği gibi tüm İslâmi disiplinlerde de etkisini göstermiştir. İslâm dünyasının Batı'dan almış olduğu darbeler, Müslümanları, Kur'ân-ı Kerim üzerinde tekrar düşünmeye sevk etmiş ve Müslümanların fikri arayışları, İslâm dünyasının çeşitli bölgelerinde kendisini göstermiştir. Toplumun kendi içinde geçirdiği değişim ve dönüşümler ile birlikte, dış etkenler de Kur'ân'ı yorumlama faaliyetlerinde etkin rol oynamış ve Kur'ân'ın yorumuyla ilgili farklı yönelişler ortaya çıkmıştır. Bu yönelişlerden birisi, Hint alt kıtasında sistemleşmiş, daha sonra bir ekol haline gelmiş, Kur'ân'a tekrar dönülmesini dile getiren Kur'âniyyun ekolüdür. Kur'ân'a metin merkezci yaklaşarak, her şeyin Kur'ân'da bulunduğunu ileri süren ve te'vile sonuna kadar kapılarını açan bu ekol, geleneksel yaklaşıma eleştirilerde bulunmuştur. Bir diğer yöneliş ise Kur'ân'ın tarihsel yorumudur. Kökeni itibari ile Batı kaynaklı olan bu düşünce, tarihsellik, tarihsel yorum ve tarihselcilik gibi birbiri ile çelişkili isimlerle ifade edilmektedir. Meselenin araştırmacılar tarafından farklı şekillerde algılanması konuyu daha da karmaşık hale getirmiştir. Çalışmada, modernizmin ortaya çıkardığı, çoğu zaman tartışma gündemini oluşturan konular, ayrıntılarına dalmadan incelenmeye, ekol mensuplarının fikirlerinden hareketle de ekolün Kur'ân-ı Kerim ile ilgili anlayışı tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca çalışmamızda, Kur'ân'ın yorumlanmasında tarihselci yorumun imkân ve sınırlılıkları üzerinde durularak, nasıl istifade edileceği hususu üzerinde durulmuştur. Anahtar Kavramlar: Tefsir, Modernizm, Oryantalizm, Kur'âniyyun, Tarihsellik.