Modernleşme dönemi Türkiye ve Azerbaycan roman ve hikâyelerinde eğitim sorunları

XIX. yüzyılda dünyada yaşanan siyasi ve sosyal gelişmeler Osmanlı İmparatorluğunda modernleşme harekâtının başlanmasına sebep olur. 1839 yılında Tanzimat'ın ilanıyla ülkede Batılılaşma süreci resmiyet kazanır ve siyasi, sosyal, kültürel, ekonomik alanlarda değişimlere yol açar. Öte yandan XIX. yüzyılın ortalarından itibaren Rus işgaline uğrayan Azerbaycan'da da birçok alanda yenileşme deneyimleri hayata geçer. Modernleşme sürecinde aynı çizgide hareket eden iki topluluğun aydın ve yazarları, toplumu yeni bir düzene hazırlamak ve modern toplum anlayışını halka benimsetmek için eğitim meselesi üzerinde ısrarla dururlar. Bu aydınlar dönemin eğitim algısıyla ilgili eleştirel düşüncelerini gazete yazılarında açıklarken, bir öğretim aracı olarak gördükleri roman ve hikâyelerde de eğitim meselesini farklı açılardan yorumlarlar. Modernleşme döneminde her iki topluluğun yazarları çocuk eğitimi, anne baba eğitimi, kadın eğitimi, eğitimciler, eğitim kurumları vb. gibi birçok eğitim sorununu roman ve hikâyelerinde ele alırlar. Bu yazarlar eserlerindeki kahramanlar aracılığıyla eğitimle ilgili görüşlerini ortaya koyarken, modernleşmenin bir belirtisi olan eğitimde yenileşmeyi de desteklerler. Bu çalışmada modernleşme sürecinde hem Osmanlı hem de Azerbaycan'da eğitim durumu genel hatlarıyla ele alındı. Her iki toplulukta devlet adamları tarafından uygulanan eğitim politikaları, açılan yeni eğitim kurumları, aydın ve yazarların bu konuya yaklaşımları dönemin roman ve hikâyelerinden hareketle değerlendirildi.