Mücmel-Mübeyyen ilmi ve Kur'ân-ı Kerîm'deki mücmel kelimelerin delâlet ettiği anlamlar

Manaya delâleti kapalı lâfızlardan biri olarak bilinen mücmel, Kur'ân-ı Kerîm'de bazı âyetlerde bulunması sebebiyle ve söz konusu ifadelerin tebyini/mübeyyeni de kimi zaman Kur'ân-ı Kerîm kimi zaman Hz. Peygamber (s.a.v.) kimi zamanda ashâb-ı kirâm vesilesiyle açıklığa kavuşarak, kendi içinde belirli ilke ve metotları barındırması sebebiyle ulûmü'l-Kur'ân içerisine 'mücmel-mübeyyen' başlığı altında dâhil edilmiştir. Bu çalışmada, Kur'ân-ı Kerîm ve onun tefsiriyle doğrudan ilgili olduğu gerçeğinden hareketle, Kur'ân-ı Kerîm'deki mücmel âyetlerin ve tebyini üzerinde duruldu. Çalışmamızda, mücmel teriminin anlamına daha iyi vakıf olabilmek gayesiyle, manaya delâleti açık ya da kapalı lâfızların ayrıntılı bir şekilde anlatıldığı fıkıh usûlü ilminden istifade etmek suretiyle giriş kısmı yazılmış, ardından birinci bölümde ulûmü'l-Kur'ân kitaplarından hareketle tefsirde mücmelin konumuna, sebeplerine ve mübeyyen hâllerine dikkat çekilerek, ayrıca mücmelin tebyininde naklin ön plânda olduğu vurgulandı. İkinci ve üçüncü bölümde ise tespit edilebildiği ölçüde Kur'ân'daki mücmel lâfızları tebyin etmede nakle müracaat edilmesi gerektiğinin bilincinde olarak, nakle esas teşkil eden kaynaklarının kıymetini bir kez daha hatırlatıp Kur'ân'da var olan mücmel âyetlerin tebyinleri için öncelikle Kur'ân'a ve Allah Resûlü'nün (s.a.v.) sünnetine sonrasında ise daha ziyade ashâb-ı kirâm olmak üzere ilk üç neslin rivâyet ve açıklamalarına değinildi. Ayrıca son kısımda mücmel âyetleri, itikâdî, amelî gibi konularına göre değerlendirerek açıklamalarına yer verilmeye çalışıldı.