Obstrüktif uyku apne sendromu hakkında Ankara ilinde birinci basamakta görev yapan pratisyen ve uzman aile hekimlerinin bilgi, tutum ve davranışları

Amaç: Obstrüktif Uyku Apne Sendromu, değişen yaşam ve yemek alışkanlıklarının ve artan obezitenin sonucu olarak dünyada giderek yaygınlaşmakta olan ve tüm toplumu etkileyen önemli bir sorundur. Bu çalışmanın amacı Ankara ilindeki aile sağlığı merkezlerinde görev yapan uzman ve pratisyen aile hekimlerinin Obstrüktif Uyku Apne Sendromu hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarını ölçmek ve aile hekimlerinde OSAS ile ilgili farkındalık ve merak oluşturmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız kesitsel bir çalışma olup Ankara'nın merkez ilçelerinde görev yapan uzman ve pratisyen aile hekimlerine 15.04.2023-30.07.2023 tarihleri arasında yüz yüze anket uygulaması yapılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın yürütülebilmesi için önce Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Etik Kurulu'ndan etik kurul onayı, daha sonra Ankara İl Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nden araştırma izin onayı alınmıştır. Çalışmamızda %20 temsiliyet oranı göz önünde bulundurularak ulaşılan 296 aile hekimine Obstrüktif Uyku Apne Sendromu'na yönelik 17 soruluk "sosyodemografik veri ve obstrüktif uyku apne sendromu tutum ve davranış anketi" ile 20 soruluk "obstrüktif uyku apne sendromu bilgi düzeyi ölçme anketi" uygulanmıştır. İstatistiksel analizlerde SPSS 11.5 programı kullanılmıştır ve sonuçlar p<0,05 olduğunda istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmamıza %78,4'ü (232) pratisyen, %21,6'sı (64) uzman olmak üzere toplam 296 aile hekimi katılmıştır. Katılımcıların %55,4'ü (164) kadın, %44,6'sı (132) erkek aile hekimlerinden oluşmakla birlikte yaş aralığı min. 24, max. 71'dir ve yaş ortalaması 48,84±9,89 olarak gerçekleşmiştir. Katılımcıların %63,5'i meslekte 21+ yıldır görev yapmaktadır. En fazla katılımcı olan ilçeler Keçiören (%17,6) ve Çankaya (%16,9) iken en az katılımcı Gölbaşı (%3) ve Pursaklar (%3) ilçelerinde olmuştur. Katılımcıların %55,4'ü çevrelerinde OSAS'lı bir birey olduğunu ifade ederken OSAS ile ilgili bir eğitim aldığını belirten katılımcıların oranı %23 düzeyinde gerçekleşmiştir. Katılımcılara OSAS hakkında tutum, davranış ve yeterliliklerini nasıl gördüklerine dair sorduğumuz beşli likert tipi anket sorularında, katılımcıların %47'si OSAS hakkındaki bilgi düzeyini "orta düzeyde" olarak cevaplamıştır. Katılımcılara OSAS'ı ne kadar önemli bir hastalık olarak gördükleri sorulduğunda ise katılımcıların %85,8'i "önemli" veya "çok önemli" bir hastalık olarak gördüklerini belirtmiştir. OSAS için risk altındaki bireyleri belirlemede kendilerine olan güvenlerinin sorulduğu soruya katılımcıların %42,9'u "orta düzeyde" yanıtını vermiştir. OSAS'lı hastaları doğru şekilde yönetebilmek ve yönlendirebilmek konusunda katılımcılar %36,1 ile en fazla "orta düzeyde" kendime güveniyorum yanıtını verirken bunu %32'8 ile "biraz güveniyorum" yanıtı takip etmiştir. Geceleri horlama ve gün içinde uyuklama tarif eden hastalarda hangi sıklıkla OSAS düşündüklerinin sorgulandığı soruya katılımcıların %60,1'i "çoğu zaman" veya "her zaman" yanıtını vermişlerdir. Bahsi geçen 5 soruda da uzman ve pratisyen aile hekimleri arasında anlamlı bir fark mevcuttur (p<0,05). Katılımcılar OSAS bilgi düzeyi ölçme anketimizdeki 20 soruya ortalama 11,64 (%58,2) doğru yanıt vermişlerdir. Cinsiyet, görev, meslekteki çalışma süresi, çalışılan ilçe, çevresinde OSAS'lı birey varlığı ve OSAS'la ilgili eğitim alma durumu ortalama doğru yanıt oranı açısından anlamlı bir fark oluşturmamıştır (p>0,05). Ancak katılımcıların OSAS'la ilgili kendi bilgi düzeylerini değerlendirme puanları ile bilgi düzeyi ölçme anketine verdikleri cevaplarda anlamlı farklılık mevcuttur (p<0,001). Kendi bilgi düzeylerini 1 puan olarak değerlendirenler bilgi düzeyi ölçme anketinde ortalama 8,65 (%43,25) soruya doğru yanıt verirken bu kendilerine 4 puan verenlerde 13,19 (%65,95), 5 puan verenlerde 12 (%60) olarak gerçekleşmiştir. Aynı şekilde katılımcıların OSAS için risk altındaki bireyleri belirlemek konusunda kendilerine olan güvenlerini puanlamaları ile bilgi düzeyi ölçme anketi sorularına verilen ortalama doğru yanıt sayıları karşılaştırıldığında da anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0,001). OSAS için risk altındaki bireyleri belirlemede kendilerini 1 puan olarak değerlendirenler bilgi düzeyi ölçme anketinde ortalama 8,39 (%41,95) soruya doğru yanıt verirken bu kendilerine 4 puan verenlerde 13,06 (%65,33), 5 puan verenlerde 13,09 (%65,45) olarak gerçekleşmiştir. Sonuç: Araştırmamızda Ankara'da birinci basamakta görev yapan aile hekimleri tarafından OSAS'ın öneminin farkında olunduğu ancak bilgi düzeyinin benzer birçok çalışmaya göre daha düşük düzeyde olduğu saptanmıştır. Uzman aile hekimlerinin pratisyen aile hekimlerine göre OSAS'la ilgili kendi bilgi düzeylerini değerlendirmeleri ve risk altındaki bireyleri belirlemede kendilerine olan güvenleri anlamlı şekilde farklı olması aile hekimliğinde uzmanlık eğitimi almanın önemini göstermektedir. Özellikle dünyada artan obezitenin de etkisiyle prevalansı yükselen OSAS'a yönelik eğitimler tıp fakültelerinde ve Sağlık Bakanlığı hizmet içi eğitimlerinde artırılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Apne, Obstrüktif Uyku Apne Sendromu (OSAS), Aile Hekimliği, Aile Hekimi, Birinci Basamak