Öğretmenlerin tasarım anlayışının incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, farklı branşlarda görev yapan ortaokul öğretmenlerinin tasarım anlayışlarını tasarımın tanımı, tasarımcı özellikleri, tasarımın kültürle ve farklı disiplinlerle ilişkisi ve tasarım sürecinin faktörleri kapsamında incelemektir. Araştırma, Ankara ilinde 2018-2019 eğitim-öğretim döneminde resmi ve özel okullarda görev yapan farklı cinsiyet, branş ve kıdemdeki (N=90) ortaokul öğretmenleriyle yürütülmüştür. Katılımcılar, ulaşılabilir örnekleme göre belirlenmiştir. Uygulama öncesi pilot çalışma yapılmıştır ve araştırmanın pilot uygulaması tesadüfi olarak seçilen 9 öğretmen üzerinde gerçekleştirilmiştir. Pilot uygulamanın ardından Ankara'nın çeşitli ilçelerindeki özel ve devlet okullarına gidilerek asıl uygulamaya geçilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır ve her bir alt problem tasarıma yönelik bir durumu kapsadığı için araştırma durum çalışmaları türlerinden biri olan çoklu durum çalışması olarak desenlenmiştir. Veri toplama aracı olarak araştırmacı ve uzman tarafından geliştirilen "Tasarım Anlayışı Görüş Formu (TAGF)" kullanılmıştır. Tasarıma yönelik görüş formu 9 açık uçlu yapılandırılmış sorulardan oluşmaktadır. Araştırmada elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular sonucunda öğretmenlerin tasarım kavramı hakkında daha çok ürün oluşturma, zihinde canlandırma gibi tanımlardan bahsettikleri ve öğretmenleri tasarıma yönelten unsurlar arasında ihtiyaçların, merak ve ilginin yer aldığı gözlemlenmiştir. Farklı branşlardaki ortaokul öğretmenleri açısından tasarım beceri olarak değerlendirilmiştir ve bu beceriler arasında farklı ve üst düzey düşünme/özgünlük, hayal gücü, yaratıcılık gibi bilişsel özellikler, istek/motivasyon, merak, sabır gibi duyuşsal özellikler ve el becerisi, yetenek gibi psikomotor özellikler yer almaktadır. Tasarım yapabilmek için malzeme ve teorik bilgiye gerek duyulduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Tasarım ve kültürün güçlü bir etkileşim içerisinde olduğu ve tasarımın kültürün alt boyutu olan inançlardan, değerlerden, ihtiyaçlardan, dilden ve kültürel farklılıklardan etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır. Farklı branşlardaki ortaokul öğretmenleri tarafından tasarımda farklı disiplinlerle çalışma gerekliliği olması gerektiği belirtilmiştir ve matematik, görsel sanatlar, fen bilimleri gibi disiplin alanlarına daha fazla ihtiyaç duyulduğu saptanmıştır. Tasarım sürecinde öğretmenlere göre beceri, ihtiyaç analizi yapabilme, yaratıcılık, ekonomiklik, özgünlük ve kullanışlılık gibi faktörler yer almaktadır ve öğretmenlerin tasarımdaki ilham kaynakları arasında ihtiyaçlar, doğa, çevre, yaşanan duygular, hayat görüşü ve ilgi alanları önem araz etmektedir. Bu sonuçlar kapsamında gelecek nesilleri yetiştiren öğretmenlerin tasarım anlayışlarının incelenmesi ile eğitimsel boyutta katkılar sağlanabileceği düşünülmektedir.