Okul öncesi öğretmenlerine yönelik mesleki gelişim programı: Riskli oyun ile ilgili anlayış geliştirme

Çocuklarla düzenli olarak ve nitelikli bir şekilde önemli miktarlarda zaman geçiren okul öncesi öğretmenlerinin, riskli oyunun yararlarının farkında olmaları ve çocukların gelişimini destekleyen ortam ve fırsatlar sunmaları en önemli sorumlulukları arasındadır. Bu doğrultuda, çocukların oyunlarında riskler alabilmesinin, risk yönetimi becerisini kazanabilmesinin ve özgürce sınırlarını keşfedebilmesinin özellikle okul öncesi öğretmenlerinin riskli oyunların önemi ve gerekliliğine yönelik anlayışlarının geliştirilmesi ile sağlanabileceği söylenebilir. Bu çalışmada, araştırmacı tarafından hazırlanan "Riskli Oyun Mesleki Gelişim Programı (ROMGP)" ile çocukların oyunlarında önemli etkileri olan, ebeveynler ile yakın ilişkileri aracılığıyla çocukların riskli oyunlarını desteklemede kilit rol oynayan okul öncesi öğretmenlerinin, riskli oyuna yönelik anlayışlarının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, ROMGP uygulamasının etkililiği incelenmiş ve program uygulamaları sırasında katılımcıların riskli oyuna ilişkin anlayışlarının gelişimi ayrıntılı bir şekilde ortaya konmuştur. Araştırmada, nitel ve nicel veri toplama yöntemlerinin bir arada kullanıldığı iç içe karma desen kullanılmıştır. Çalışma kapsamında nicel veriler, elde edilen nitel verileri tamamlaması amacıyla toplanan ikincil veri kaynakları olarak belirlenmiştir. ROMGP ortalama 130 dakikalık 12 oturumdan ve 4 modülden oluşan bir mesleki gelişim programdır. Mesleki gelişim programı UbD (Understanding by Design – Tasarım Yoluyla Anlama) Geriye Doğru Tasarıma göre hazırlanmıştır. Buna göre, ilk olarak modül hedefleri, sonrasında değerlendirme kanıtları ve son olarak modül içerikleri belirlenmiş ve oturumlar planlanmıştır. Eğitimin birinci modülünde temel kavramlar, ikinci modülünde riskli oyunları etkileyen faktörler, üçüncü modülünde risk yönetimi ve dördüncü modülünde ise genel değerlendirmeye yönelik uygulamalara yer verilmiştir. ROMGP uygulamalarında, çocukların riskli oyunlarını tanıma, riskli oyunun gelişimsel faydalarını anlama, riskli oyuna etki eden faktörlerin farkına varma, öğretmen yaklaşımının riskli oyun açısından önemini anlama ve risk yönetimi yapabilmeye yönelik kavramsal temeller, kuramsal bakış açıları ve uygulamaya yönelik örnekler sunulmuştur. Veri toplama araçları Genel Bilgi Formu, çalışma kapsamında geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılan Oyunlarda Risk Toleransı Ölçeği-Öğretmen Versiyonu (ORTÖ-Ö), Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu, Yansıtıcı Günlük (Araştırmacı-Katılımcı), oturumlarda elde edilen dokümanlar ve Genel Değerlendirme Formu'ndan oluşmaktadır. ROMGP uygulamaları öncesinde ve sonrasında katılımcılarla ORTÖ-Ö uygulamaları ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırmacı ve katılımcılar ROMGP uygulamaları boyunca, her oturum sonunda yansıtıcı günlük formunu doldurmuştur. Ayrıca, ROMGP oturumlarının video kayıtları, oturumlar sırasında ve arasında yapılan etkinliklerden elde edilen dokümanlar da çalışmanın verilerine eklenmiştir. ROMGP oturumları sonunda katılımcılar Genel Değerlendirme Formunu doldurmuştur. Çalışma kapsamında çoklu veri toplama yöntemlerinin kullanılması birden fazla veri analizi yöntemi kullanılması sonucunu doğurmuştur. Araştırmada elde edilen nitel veriler, yorumlayıcı perspektif ile analiz edilirken; ORTÖ-Ö'den elde edilen veriler Rasch analizi ve Mann Whitney-U testi kullanılarak analiz edilmiştir. Ayrıca, katılımcılara ilişkin demografik bilgiler ve genel değerlendirme formundan elde edilen bilgilerin frekans değerlerinden oluşan betimleyici istatistikleri hesaplanmıştır. Yapılan yorumlayıcı analizler sonucunda beş kategori ortaya çıkmıştır: Riskli oyun tanımları, riskli oyunun yararları, riskli oyunu etkileyen faktörler, risk yönetimi ve mesleki gelişim programı kategorileri elde edilmiştir. "Riskli oyun tanımları" kategorisine yönelik "oyun" ve "riskli oyun" alt kategorilerine ulaşılmıştır. "Riskli oyunları etkileyen faktörler" kategorisinde "aile", "okul idaresi ve yasal düzenlemeler", "çocuk", "fiziksel ortam" ve "öğretmen" alt kategorilerine ulaşılmıştır. "Mesleki gelişim programı" kategorisinin "güçlü yönler" ve "geliştirilebilir yönler" olarak iki alt kategorisi belirlenmiştir. Çalışmanın nicel verilerinden elde edilen bulgulara bakıldığında, katılımcıların risk toleransı öntest ve sontest puanları arasında anlamlı fark olduğu görülmüştür (u= 20; p<.05). Katılımcıların ORTÖ-Ö'den aldıkları risk toleransı öntest puanların ortalaması -0.880 iken sontest puanlarının ortalamasının 0.831 olduğu görülmüştür. Bu bulgu katılımcıların eğitim sonrasında risk toleranslarının daha yüksek olduğunu göstermiştir. Genel değerlendirme formundan elde edilen veriler incelendiğinde katılımcıların eğitimin uygulayıcısına, içeriğine ve etkililiğine ilişkin görüşlerinin olumlu olduğu görülmüştür. Ek olarak, katılımcıların içeriğe yönelik bilgi düzeylerinin eğitim sonrasında arttığı belirlenmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular ilgili alan yazın ışığında tartışılmış ve ardından araştırmacılara ve uygulayıcılara yönelik öneriler geliştirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Riskli oyun, okul öncesi öğretmeni, mesleki gelişim programı, anlayış geliştirme.