Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin doğrusal denklemlerde temel kavramlara ilişkin metaforik algılarının incelenmesi

Bu araştırmada, ortaokul 8. Sınıf öğrencilerinin doğrusal denklemlerle ilgili kavramlara ilişkin metaforik algılarının belirlenmesi, cinsiyet ve sosyoekonomik düzeye göre bu algılardaki değişimlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca öğrencilerin oluşturduğu metaforların sonuçlarının detaylı incelenebilmesi için öğretmenlerle görüşme yapılmıştır. Araştırma modeli olarak, nitel araştırma yöntemlerinden "olgubilim (fenomenoloji)" deseni kullanılmıştır. Araştırma iki boyuttan oluşturmaktadır. Çalışmanın birinci boyutunun örneklemini, 2021-2022 eğitim öğretim yılı Karadeniz Bölgesi'ndeki bir ilimizin dört devlet ortaokulunda öğrenim görmekte olan ve maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemiyle seçilmiş 400 sekizinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışmanın ikinci boyutunun örneklemini, seçilen okullarda görev yapmakta olan ve gönüllülük esasına göre seçilen 12 matematik öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada, sekizinci sınıf öğrencilerinin doğrusal denklemler alt öğrenme alanındaki kavramlara yönelik algılarını ölçen Metaforik Algı Formu (MAF) ve ortaya çıkan öğrenci algılarına göre öğretmen görüşlerinin alındığı Öğretmen Görüşme Formu olmak üzere iki adet veri toplama aracı kullanılmıştır. Araştırmanın birinci boyutunda, doğrusal denklemlerle ilgili kavramlara ilişkin öğrenci metaforlarının çözümlenmesinde içerik analizi kullanılmıştır. Geliştirilen metaforların cinsiyete ve sosyoekonomik düzeye göre değişiminin incelenmesi için Ki-Kare testi kullanılmıştır. Araştırmanın ikinci boyutunda, öğretmen görüşlerinin analizi, betimsel analiz yaklaşımı kullanılarak yapılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre, denklem kavramına ilişkin metaforlar 25 kavramsal kategori altında toplanmış ve en çok hayat, bulmaca, insan ve terazi metaforları kullanılmıştır. Koordinat sistemi kavramına ilişkin metaforlar 17 kavramsal kategori altında toplanmış ve en çok harita, artı işareti, navigasyon, pusula, yol ve satranç metaforları kullanılmıştır. Sıralı ikili kavramına ilişkin metaforlar 17 kavramsal kategori altında toplanmış ve en çok arkadaş, kanka, kardeş, okul sırası, ikizler, örüntü ve yakın arkadaş metaforları kullanılmıştır. Orijin kavramına ilişkin metaforlar 16 kavramsal kategori altında toplanmış ve en çok nokta, doğum, ekvator, sıfır ve hayat başlangıcı metaforları kullanılmıştır. Değişken kavramına ilişkin metaforlar 10 kavramsal kategori altında toplanmış ve en çok insan, duygu, bukalemun, dolar, hava durumu, hayat, karar ve yabancı metaforları kullanılmıştır. Eğim kavramına ilişkin metaforlar 12 kavramsal kategori altında toplanmış ve en çok rampa, yokuş, kaydırak, merdiven, yol, çatı, dik yol ve hayat metaforları kullanılmıştır. Denklem, koordinat sistemi, sıralı ikili, orijin, değişken ve eğim kavramlarına ilişkin metaforlar incelendiğinde kız öğrenciler, erkek öğrencilere oranla daha fazla metafor geliştirirken, erkek öğrenciler kız öğrencilere göre daha fazla metafor çizimi kullanmışlardır. Denklem, koordinat sistemi, sıralı ikili, orijin ve eğim kavramlarına ilişkin, yüksek ve daha yüksek sosyoekonomik düzeye sahip ortaokullar, düşük ve daha düşük sosyoekonomik düzeye sahip ortaokullara oranla daha fazla metafor geliştirmişlerdir. Öğretmenlerin, sekizinci sınıf doğrusal denklemler alt öğrenme alanındaki kavramlara ilişkin ders içinde kullandıkları metaforlar incelenmiştir. Denklem, koordinat sistemi ve eğim kavramlarına yönelik kullanılan öğretmen metaforlarının, bu kavramlara ilişkin geliştirilen öğrenci metaforları ile benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir.