Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının değerler eğitimi bakımından incelenmesi

Bu araştırmada ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıf fen bilimleri ders kitapları değerler eğitimi bakımından incelenmiştir. Araştırmanın temelini 2018 yılında yenilenen Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programında yer alan kök değerler oluşturmuştur. Fen bilimleri öğretim programında yer alan kök değerler şunlardır; adalet, dostluk, dürüstlük, özdenetim, sevgi, saygı, sorumluluk, sabır, yardımseverlik ve vatanseverlik. Araştırmanın amacı fen bilimleri ders kitaplarında hangi kök değerin yer aldığını ve fen bilimleri öğretim programında yer alan kök değerlerin ders kitaplarına ne oranda yansıdığını tespit etmektir. Araştırmanın örneklemini 2020-2021 eğitim-öğretim döneminde kullanılan dört adet fen bilimleri ders kitabı oluşturmuştur. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden belge inceleme yöntemi kullanılmıştır. Fen bilimleri ders kitapları Koltaş (2020)'ın hazırladığı değerler değerlendirme ölçeği kullanılarak incelenmiştir. Kitaplar araştırmacı tarafından ön okumaya tabi tutulmuş ve kitaplarda yer alan değer ifadesi içeren metinler belirlenmiştir. Belirlenen metinler değerler değerlendirme ölçeği kullanılarak kök değerlerle ilişkilendirilmiştir. Araştırmanın güvenilirliğini sağlamak için metinlerin kök değerlerle ilişkilendirilmesi iki okuyucu tarafından ve eş zamanlı olarak gerçekleştirilmiştir. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından kabul edilmiş 5., 6., 7. ve 8. sınıf fen bilimleri ders kitapları incelendiğinde toplam 716 adet değer ifadesi tespit edilmiştir. Bu değer ifadelerinde 61 tanesi tekrar eden değerlerdir. En fazla değer ifadesi 5. sınıfa ait ders kitabında yer almıştır. En az değer ifadesi barındıran ders kitabı ise 7. sınıf ders kitabıdır. Ders kitaplarında tespit edilen değerlerin ünitelere göre dağılımlarında farklılıklar olduğu görülmüştür. İncelenen kitapların tamamı göz önüne alındığında kitaplarda en az yer alan değerler adalet ve dürüstlük değerleri iken en fazla yer alan değer ise sorumluluk değeri olmuştur. Araştırmada ortaya çıkan bir diğer sonuç ise kök değerlerin her birinin incelenen dört adet ders kitabının her birinde bulunmasıdır. Buradan hareketle ders kitaplarında yer alan kök değerlerin öğretim programında yer alan kök değerleri yansıttığı ifade edilebilir. Ancak değerler arasında homojen bir dağılım bulunmamaktadır.