Ortaokullardaki seçmeli dersler uygulamasının çocuğun katılım hakkı çerçevesinde değerlendirilmesi

Bu araştırmanın amacı, 2013-2014 ve 2014-2015 öğretim yıllarında Amasya ili Merkez ilçesi ortaokullarındaki seçmeli dersler uygulamasının ve uygulamaya ilişkin öğrenci, veli ve öğretmen görüşlerinin çocuğun katılım hakkı çerçevesinde değerlendirilmesidir. Tarama modelindeki araştırma, karma araştırma yöntemlerinden yakınsayan paralel desen ile yürütülmüştür. Çalışma grubu, araştırma amacına bağlı olarak görüşme yapılan ortaokul öğrencileri ve onların velilerinden; yazılı görüşlerine başvurulan öğretmenlerden; anket uygulanan bir ortaokulun beş, altı ve yedinci, bir lisenin dokuz ve onuncu sınıf öğrencilerinden ve seçmeli ders belgeleri toplanan on üç ortaokuldan oluşmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan görüşme, yazışma ve anket formları ile toplanmıştır. Verilerin analizi, veri türüne bağlı olarak nitel ve nicel veri analiz teknikleri ile yapılmıştır. Araştırma sonucunda Amasya ili Merkez ilçesindeki on üç ortaokulun tamamında seçmeli derslerin seçilme ve açılma süreçlerine ilişkin çocuğun katılım hakkını kullanması ile ilgili çeşitli aksaklıklar tespit edilmiştir. Bu aksaklıklar genel olarak bazı öğrencilerin tercihleri dışındaki dersleri almak zorunda kalmaları, bazı okullarda yeterli sayıda (10 öğrenci) öğrenci tarafından tercih edilen derslerin açılmaması, 10'dan az öğrenci tarafından tercih edilen ya da hiç tercih edilmemiş derslerin açılması gibi örnekler içermektedir. Öğrenciler, veliler ve öğretmenlerle yapılan görüşmelerde, derslerin seçiminde aile ve okul yönetiminin etkileri olduğu, bunun da çocuğun katılım hakkını kullanmasını engellediği bulunmuştur. Seçmeli dersler uygulamasında katılım haklarını kullanma konusunda ortaokul öğrencilerinin daha çok ailelerinden, lise öğrencilerinin de okul yönetimlerinden etkilendikleri tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara bağlı olarak müfredatta yer alacak seçmeli derslerin belirlenmesi, öğrencilerin tercih süreci ve okul yönetiminin açılacak dersleri belirlemesi aşamalarının çocuğun katılım hakkını etkili bir şekilde kullanmasına fırsat verecek şekilde düzenlenmesine ilişkin olarak uygulamaya dönük somut öneriler geliştirilmiştir. Ayrıca Türkiye'de başta eğitim öğretim süreçleri olmak üzere her alanda çocukların katılım hakkının kullanımını geliştirmeye katkı sağlayacağı düşünülen araştırma önerileri yapılmıştır.