Otizmli çocuklara sosyal becerilerin öğretiminde anneler tarafından hazırlanarak sunulan sosyal öykü ve video modelle öğretim uygulamalarının karşılaştırılması

Otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı olan birçok birey sosyal ve bilişsel işlevlerde güçlükler yaşamaktadırlar. Bu nedenle bu tür becerilerin öğretiminde aile bireylerinin de katılımı sağlanarak okul ve ev ortamında sistematik eğitim sunulması gerekmektedir. Bu araştırmanın amacı, OSB olan çocuğa sahip annelerin sosyal öyküleri hazırlama ve uygulama bilgi ve becerisi ile video modelle öğretim uygulama bilgi ve becerisini kazanmaları; her iki aile eğitim programını tamamlayan anneler tarafından sunulan sosyal öykülerin ve video modelle öğretim uygulamasının çocuklarının hedeflenen sosyal becerileri öğrenmeleri üzerindeki etkililik ve verimliliklerinin farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Ayrıca, çalışmada çocukların hedef sosyal becerileri uygulama sona erdikten sonraki koruma düzeylerinin ve bu becerileri farklı ortamlara genellemeleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi de amaçlanmıştır. Aynı zamanda annelerin çalışmanın sosyal geçerliğine ilişkin görüşleri de değerlendirilmiştir. Araştırmaya yaşları 7-11 arasında değişen ve OSB tanılı üç erkek katılımcı çocuk ile onların anneleri katılmıştır. Araştırmada tek-denekli araştırma modellerinden uyarlamalı dönüşümlü uygulamalar modeli kullanılmıştır. Araştırmada uygulama öncesinde annelere sosyal öykü ve video modelle öğretim uygulamalarının nasıl planlanacağı ve uygulanacağını öğretmek amacıyla aile eğitimi oturumları düzenlenmiştir. Araştırmada anneler tarafından hazırlanarak sunulan öğretim uygulamalarının katılımcı çocukların hedef davranışları edinmeleri üzerinde etkili olup olmadığına ilişkin bulgular grafiksel olarak analiz edilmiştir. Bulgular, annelerin sosyal öyküleri %100 doğru olarak yazabildiğini ve %100 doğru olarak video klip hazırlayabildiklerini göstermiştir. Aynı zamanda bulgular, annelerin öğrendikleri her iki öğretim uygulamasını yüksek düzeyde güvenilir olarak uygulayabildiğini,bu becerileri sürdürdüklerini ve farklı becerilerin öğretimine ilişkin öykü yazımına genelleyebildiklerini göstermiştir.Bulgular, sosyal öykü ve video modelle öğretim uygulamalarının hedeflenen becerilerin öğrenilmesinde neredeyse eşit düzeyde etkili olduğunu, katılımcıların edindikleri becerileri öğretim sona erdikten sonra koruduklarını ve genelleyebildiklerini göstermektedir. Verimlilik açısından ise her üç katılımcı çocukta da ölçüt karşılanıncaya değin gerçekleştirilen deneme sayısı, hata sayısı, ölçüt karşılanıncaya değin gerçekleşen öğretim süreleri açısından video modelle öğretim uygulaması sosyal öykü uygulamasına göre daha verimli görülmüştür. Ancak, hedeflenen becerilerde ölçüt karşılanıncaya değin gerçekleşen oturum sayısı açısından iki katılımcı arasında çok az da olsa farklılık görülmüş, bir katılımcı da ise video modelle öğretim uygulaması daha verimli bulunmuştur. Ayrıca yoklama oturumları süreleri açısından karşılaştırıldığında ise; iki katılımcıda video modelle öğretim uygulamasının bir katılımcıda ise sosyal öykü uygulamasının verimli olduğu görülmüştür. Araştırmaya ilişkin annelerin görüşleri incelendiğinde anneler sosyal öykü ve video modelle öğretim uygulamalarının her ikisi için de olumlu görüş bildirmişlerdir. Anahtar Kelimeler: Otizm spektrum bozukluğu, sosyal beceriler, aile eğitimi, sosyal öykü uygulaması, video modelle öğretim uygulaması