Özel bir tıp merkezi polikliniğine başvuran yetişkin bireylerin serum ferritin düzeyi, insülin direnciyle beslenme durumlarının değerlendirilmesi

Bu çalışmada, beslenmeyle ilişkili insülin direnci risk faktörlerinin ortaya konulması, serum ferritin düzeyleri ile insülin direnci, beslenme durumları arasındaki ilişkinin saptanması amaçlanmıştır. Çalışma, Kasım 2015-Şubat 2016 tarihleri arasında Ankara ili Özel Yeni Ortadoğu Cerrahi Tıp Merkezi Dahiliye Polikliniği'ne başvuran 92 (%84.4) kadın, 17 (%15.6) erkek olmak üzere toplam 109 yetişkin birey ile yürütülmüştür. Bireylerin demografik özellikleri, fiziksel aktivite durumları ve beslenme alışkanlıkları anket formu ile sorgulanmıştır. Biyokimyasal parametreleri, antropometrik ölçümleri ve üç günlük besin tüketim kayıtları alınmıştır. Çalışmaya katılan bireyler serum ferritin değerlerine göre dört quartile ayrılmıştır; serum ferritin ≤18.1 ng/mL ise quartile1 (Q1), serum ferritin 18.2-31.1 ng/mL ise quartile2 (Q2), serum ferritin 31.2-73.35 ng/mL ise quartile3 (Q3), serum ferritin ≥73.36 ng/mL ise quartile4 (Q4) olarak incelenmiştir. Ayrıca Homeostasis model assessment- İnsülin direnci (HOMA-IR) değeri 2.7'nin altında olan bireyler insülin direnci olmayan grubu, HOMA-IR değeri 2.7'nin üzerinde olan bireyler ise insülin direnci olan grubu oluşturmuştur. Erkek bireylerin yaş ortalaması 32.4±10.44 yıl iken kadınların 37.0±10.65 yıl olarak belirlenmiştir. Beden Kütle İndeksi (BKİ) gruplamasına göre; şişman kadın bireylerin (BKİ≥30.0 kg/m2) %69.2'sinin Q1'de, %59.3'ünün Q2'de, %33.3'ünün Q3'de, %86.7'sinin Q4'de olduğu saptanmıştır ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Q1 ve Q4'deki bireylerin bel çevresi ölçümlerinin (sırasıyla 100.1±9.58 cm, 103.8±8.47 cm), Q2 ve Q3'te bulunan bireylerin ölçümlerine (sırasıyla 95.6±10.8 cm, 94.2±13.4 cm) göre daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0.05). Quartillere göre HOMA-IR değerlerine bakıldığında; HOMA-IR değerleri Q4'de (4.1±2.66) diğer quartillere göre daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Serum açlık insülin ve serum demir değerlerinin Q4'te diğer quartil gruplarına göre anlamlı olarak daha yüksek; serum HDL kolesterol ise daha düşük bulunmuştur (p<0.05). Serum ferritin düzeyi insülin direnci olan (71.1±70.28 ng/mL) bireylerde insülin direnci olmayan (42.9±37.55 ng/mL) bireylere göre anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Günlük diyetle alınan demir miktarının insülin direnci olan (15.9±4.47 mg) grupta insülin direnci olmayan (13.8±3.07 mg) gruba göre anlamlı olarak daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0.05). Ferritin quartillerine göre günlük diyetle demir tüketim miktarlarının; Q1'de15.0±3.60 mg, Q2'de 14.6±3.25 mg, Q3'de 16.1±3.25 mg ve Q4'de 14.8±2.61mg olduğu ve quartiller arasında istatistiksel olarak bir fark bulunmadığı saptanmıştır (p>0.05). Günlük enerjinin karbonhidrattan gelen yüzdesi Q1 ve Q4'de, Q2 ve Q3'e göre daha yüksek saptanmıştır (p<0.05). Serum ferritin düzeyi ile insülin direnci ve serum demir arasında pozitif korelasyon vardır. Sonuç olarak; serum demir, diyetle alınan demir miktarı ve serum ferritinin yüksek olmasının insülin direnci için risk faktörü olabileceği belirlenmiş olup bu risk faktörlerinden korunmak için kişiye özgü beslenme düzeni oluşturulmalı ve yaşam tarzı değişikleri önerilmelidir.