Patolojik endişenin yordanmasında algılanan ebeveyn tutumları, kişilik özellikleri, üstbilişler ve belirsizliğe tahammülsüzlük arasındaki ilişkilerin incelenmesi

Bu araştırmanın temel amacı, psikopatolojiler için genel yatkınlık faktörleri olarak kabul edilen algılanan ebeveyn tutumları ve kişilik özellikleri ile patolojik endişe arasındaki ilişkiyi, farklı kuramsal yaklaşımları temsilen endişeye özel yatkınlık faktörleri olarak önerilen üstbilişler ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün aracılık rolü çerçevesinde incelemektir. Bu doğrultuda, 303 kadın ve 126 erkek üniversite öğrencisine Demografik Bilgi Formu, Penn Eyalet Endişe Ölçeği, Üstbilişler Ölçeği-30, Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Kısaltılmış Algılanan Ebeveyn Tutumları Ölçeği-Çocuk Formu ve Temel Kişilik Özellikleri Ölçeği uygulanmıştır. Araştırmanın temel hipotezlerinin test edilmesi için Bootstrapping yöntemi ile paralel çoklu aracılık analizleri yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, anne reddedicilik ve anne/baba aşırı koruyuculuk ebeveyn tutumları patolojik endişeyi yordamaktadır. Nörotisizm, sorumluluk, olumsuz değerlik, dışa dönüklük ve gelişime açıklık kişilik özellikleri de patolojik endişenin anlamlı birer yordayıcısıdır. Ayrıca gerek algılanan ebeveyn tutumları gerekse kişilik özellikleri uyumsuz üstbilişsel süreçleri ve belirsizliğe tahammülsüzlüğü doğrudan yordamaktadır. Öte yandan olumlu üstbilişsel inançların, olumsuz üstbilişsel inançların, düşünceleri kontrol ihtiyacının ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün patolojik endişeyi doğrudan yordadığı belirlenmiştir. Aracılık analizleri, algılanan reddedicilik ve aşırı koruyuculuk ebeveyn tutumlarının olumsuz üstbilişsel inançlar, düşünceleri kontrol ihtiyacı ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün bireysel dolaylı etkisi aracılığıyla patolojik endişeyi yordadığını göstermiştir. Nörotisizm, olumsuz değerlik ve dışa dönüklük kişilik özelliklerinin ise olumsuz üstbilişsel inançlar, düşünceleri kontrol ihtiyacı ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün bireysel dolaylı etkisi aracılığıyla patolojik endişeyi yordadığıgörülmektedir. Özetle, araştırma sonuçları algılanan ebeveyn tutumlarının ve kişilik özelliklerinin genel ve birincil-düzey; üstbilişsel yaklaşım ve belirsizliğe tahammülsüzlük yaklaşımlarının temel kavramlarının her ikisinin de bozukluğa özel ve ikincil-düzey yatkınlık faktörleri olarak patolojik endişenin gelişmesinde ve sürmesinde önemli rol oynayabileceğini göstermektedir.