Postmenopozal osteoporoz hastalarında bifosfonatların mandibular radyomorfometrik indekslere ve kemik yoğunluğuna etkisi

Osteoporoz, kemik kütlesinde azalma, mikro yapısında bozulma ve artmış kemik kırılganlığı riskiyle karekterize, kemiğin yapısal bir yetmezliğidir. Sistemik iskeletsel bir hastalık olan osteoporoz, çene kemiklerinin de yoğunluğunu ve yapısını etkilemektedir. Özellikle mandibulada meydana gelen alveoler kemik rezorbsiyonları, dental protezlerin tutuculuğunu ve stabilizasyonunu azaltır. Bu durum, çiğneme fonksiyonunu olumsuz etkileyerek, diş hekimlerinin karşısına önemli bir sorun olarak çıkmaktadır. Diş hekimliğinde yapılacak tedavi planlaması ve prognoz açısından, çene kemiklerinin kalitesinin ve kemikteki yapısal değişikliklerin bilinmesi son derece önem taşımaktadır. Bifosfonatlar, kemik metabolizma bozukluklarında sıklıkla kullanılan kemik rezorbsiyonunun güçlü inhibitörleridir. Uzun süredir multiple myelomada, paget hastalığında, kemik metastazlarında, maligniteyle ilişkili hiperkalsemide, çocuk kemik hastalıklarında ve osteoporozun medikal tedavisinde ilk seçenek olarak tercih edilmektedirler. Birçok insanın yılda en az bir defa diş hekimine başvurduğu göz önüne alındığında, oral ve maksillofasiyal bölgenin vücudun diğer bölgelerine oranla, klinik ve radyolojik olarak daha fazla muayene edildiği ve bu nedenle bu bölgenin radyolojik muayenesinin, osteoporozun erken tanısında ya da tedavi takibinde fikir verebildiği öngörülmektedir. Bizler de çalışmamızda Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi Polikliniğimize başvuran postmenopozal osteoporoz tanısı konmuş, bifosfonat tedavisi alan ve almayan hastaların, mandibular radyomorfometrik indekslerini ve mandibular kemik yoğunluğunu inceleyerek bifosfonatların mandibuladaki etkileri hakkında fikir sahibi olmayı amaçladık. Bu sayede diş hekimlerinin osteoporoz hastalarına yaklaşımında daha fazla farkındalık oluşturmayı, osteoporoz tedavisini düzenleyen hekimlerle diş hekimleri arasında bilgi paylaşımını da hedefledik. Çalışmamıza daha önce postmenopozal osteoporoz tanısı konmuş 45-70 yaş aralığında 60 bayan hasta dahil edildi. Hastalarda kemik metabolizmasını etkileyen hastalığın olmamasına dikkat edildi. Hastalardan iki grup oluşturuldu. Birinci grupta bifosfonat kullanan 30 hasta, ikinci grupta ise bifosfonat kullanmayan (kontrol grubu) 30 hasta yer aldı. Hastalardan dijital panoramik radyografi alınarak, mandibular radyomorfometrik indekslerden mental indeks ve mandibular kortikal indeks bu radyografiler üzerinde ölçüldü. Hastaların omurga ve mandibula kemik mineral yoğunluklarını hesaplamak için bütün vücut DEXA kayıtları alındı. Bifosfonat kullanan hastalarda, kullanmayan hastalara göre omurga kemik mineral yoğunluğunda istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu ( p=0,043). Bifosfonat kullanan hastalarla kullanmayan hastalar arasında mandibular kemik mineral yoğunlunda, mental indekste ve mandibular kortikal indekste ise istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı. Mental indeksin osteoporoz riskini belirleme oranı % 76,7 iken mandibular kortikal indeksin osteoporoz riskini belirleme oranı ise 91,7 olarak hesaplandı. Bifosfonatlar omurgada kemik mineral yoğunluğunu artırmıştır. Bifosfonat kullanımı mandibula parametrelerinde (mandibula kemik mineral yoğunluğu, mandibular kortikal indeks ve mental indeks) farklılık sağlamamıştır. Diş hekimleri, panoramik radyografilerde mental indeksi ve mandibular kortikal indeksi kullanarak osteoporozun erken tanısında rol oynayabilirler. Anahtar kelimeler: Panoramik radyografi, Mandibula, Radyomorfometrik indeks, Postmenopozal osteoporoz, Bifosfonat, Dexa