PVSK M.4/A çerçevesinde kolluğun yetkisi

Kolluk kuvvetleri demokratik hukuk devletlerinde iç güvenliği sağlayarak kamu düzenini sağlamakla görevlidir. Kolluk bu görevi, suç öncesi tehlikeyi önleyerek, suç sonrası ise suç ve suçluyu tespit etmek için kanunlarda kendilerine verilen görevleri yerine getirerek sağlar. Suçla mücadelede kolluğun kendisine verilen yetkileri kullanması hem temel hak ve özgürlükler bakımından hem de ceza muhakemesinin temel amacı olan maddi gerçeğe ulaşmak bakımından son derece önemlidir. Bu yetkilerin başında, Türk Hukukunda kolluğa kanunla açıkça tanınan "durdurma" yetkisi gelmektedir. Durdurma yetkisinin kullanılması, devlet ile vatandaşın karşı karşıya geldiği ilk an olması bakımından önemlidir. Kolluğa daha önce zımni olarak tanınan durdurma tedbiri, 2007 yılında Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu ile yasal zemine kavuşmuştur. Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 4/A maddesinde düzenlenen durdurma yetkisi ile kolluğa ayrıca kimlik sorma ve arama yetkisi verilmişti. Anayasa Mahkemesi, 2017 yılında kolluğun durdurma sonrası arama yetkisi içeren düzenlemeyi Anayasa'ya aykırı bularak iptal etmiştir. Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nde de kolluğun durdurma yetkisi düzenlenmiştir. Burada PVSK'dan farklı olarak kolluğa "yoklama biçiminde kontrol" yetkisi verildiği görülmektedir. Söz konusu düzenlemelere rağmen Türk hukukunda kolluğun durdurma ve özellikle durdurma sonrası kontrol yetkisinin açık ve net olarak düzenlendiği söylenemez. Aynı şekilde, mevzuatın karmaşıklığı ve PVSK 4/A maddesinin muğlak düzenlemesi uygulamada zorluklar ortaya çıkarmaktadır. AYM'nin iptal kararına rağmen, belirsiz ve kolluğun takdir yetkisini genişleten düzenlemeler nedeniyle, özellikle durdurma sonrası yapılan kontrollerin arama niteliği taşıyıp taşımadığı, bunun sonucunda elde edilen bilgi ve emarelerin hukuka uygun delil olarak kabul edilip edilemeyeceği son derece tartışmalıdır. Bu çerçevede PVSK 4/A maddesinde düzenlenen kolluğun durdurma ve durdurma sonrası kontrol yetkilerini incelemeyi amaçlayan çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, kolluk kurumu incelenecek, ikinci bölümde ise kolluğun durdurma ve durdurma sonrası kontrol yetkileri incelenecektir. Çalışmamızın ana konusu kolluğun durdurma ve durdurma sonrası kontrol yetkileri olduğu için, kimlik sorma ve kimlik tespiti yetkileri ana hatlarıyla açıklanacaktır. Sonrasında kolluğun durdurma sonrasında yaptığı kontrol işlemleri sonucu elde ettiği bilgi ve bulguların hukuka uygun delil olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği sorunu Yargıtay uygulamaları ve doktrindeki görüşler çerçevesinde tartışılacaktır. Anahtar Kelimeler: Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu, Kolluk, Durdurma, Arama