Rize'de Evliyâ menkıbeleri ve türbeler etrafında oluşan ritüeller

Doğu Karadeniz Bölgesinin yeşil bitki örtüsü ile kaplı küçük limanlarından birisi üzerinde kurulmuş olan Rize, eşsiz tabiat güzelliklerine sahip olan, birçok yerli ve yabancı seyyahın da defterlerinde en ön sayfalarda yer alan küçük ve kadim bir şehirdir. Geçmiş dönemlerde birçok tarikat mensubunun ihya ve irşad için gönderildiği bu topraklar, Allah dostlarının, evliyâların cehd ü gayretiyle neşv ü nema bulmuş ve adeta tasavvuf hamuruyla yoğurulmuştur. Bu evliyâlar, insanların kalbinde adeta taht kurmuş; sadece yaşadıkları dönemlerde değil vefatlarının üzerinden uzun yıllar, hatta asırlar geçmesine rağmen onlara duyulan sevgi ve saygı artarak devam etmiştir. İnsanların gönül dünyasına hitap eden bu evliyâların hem yaşarken hem de öldükten sonra göstermiş oldukları kerâmetlerinden oluşan menkıbeleri insanların diline pelesenk olmuş; yüzyıllar boyu hem yazılı hem de sözlü kültür vasıtasıyla günümüze kadar ulaşılagelmiştir. Velîlerin yaşarken ortaya koydukları kerâmetlerinin ve himmetlerinin öldükten sonra da devam edeceği, insanlara her türlü maddi ve manevi yardımlarda bulunacağı inancı günümüze kadar sürerek varlığını devam ettirmiştir. Ölmeyen ölüler olarak addedilen bu kişiler için türbeler yapılmış ve bu türbeler etrafında birçok ritüel, inanç ve uygulamalar ortaya çıkmıştır. Ortaya koyduğumuz bu çalışmada ise Rize'de evliyâ menkıbeleri ve türbeler etrafında oluşan ritüeller ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Rize, evliyâ, menkıbe, türbe, ritüel.