Roma Dönemi stoasında asketizm ve hedonizm gerilimi

Roma Stoa felsefesinde daha çok Ahlak felsefesi ile ön plana çıkan dört filozof mevcuttur. Bunlar, sırasıyla, Seneca, Epiktetos, Aurelius, Cicero'dur. Bu filozofların ortak fikri ahlakın ancak insan doğasını temsil eden akla dayanarak temellendirilebileceği yönündedir, çünkü insan doğasına uygun yaşamak akla uygun yaşamaktır. Akla uygun yaşamak ise ahlaklı olmayla eşdeğer bir anlam dünyasını ifade eder. Bu sistem içerisinde ahlaki açıdan doğru olan doğaya uygun yaşamak olduğu için insanın doğanın bilgisine de sahip olması gerekir. Burada doğa, insan fıtratı, dış dünyaya hakim olan kanunlar ve aynı zamanda Tanrı'nın kendisi olarak da sunulmuştur. Yani bu doğa bilgisi hem tüm evrenin doğasını hem de özel olarak insan doğasını içermektedir. Roma Stoacılarının yaşadığı Helenistik dönemde, ahlakı tamamen haz ile ilişkilendiren bir Hedonist Ahlak felsefesi mevcuttu. Bunlar insan mutluluğunu hazzı yaşamak ve acıdan kaçınmak fiillerine bağlamışlardır. Burada kastedilen haz, hoşa giden bir şeyin oluşturduğu ya da bizde uyandırdığı tatlı ve keyif verici bir duygu yoğunluğudur. Doğal olarak haz, acının karşısında yer alır ve psikolojik bir olgu olarak insana çekici ve sevimli gelir. Bu durumda ahlakın insan doğasına (aklına) ya da hazza dayanması gerektiğini savunan iki zıt ahlak felsefesi ile karşı karşıya kalıyoruz. İşte Roma Stoası filozoflarının itirazı da bu hazcı ahlak anlayışına yönelikti. Onlara göre bu hazza sahip olma veya mahrum kalma insanda bir gerilime yol açmaktadır ki bu da huzursuzluk ve mutsuzluğa sebep olmaktadır. Bu sebeple Roma Stoası hazlardan uzak durulmasını, hazzın sebep olacağı bu gerilimi insan aklı ile bertaraf etmeyi önermektedir. Burada aklın, haz yerine erdemlere dayanarak eylemesi için mümkün olduğu kadar bedensel arzu ve isteklerin sınırlandırılması, makam, mevki ve mal hırsının ortadan kaldırılması gerekmektedir. Nitekim onlara göre ancak mutluluk hazlardan bu şekilde kaçınmak ya da ihtiyaçları olabildiğince azaltarak yaşamaktır ki bu felsefede asketizm olarak adlandırılır. Her ne kadar Stoacıların hazdan kaçınma amacına yönelik asketik davranışları da bir gerilim oluştursa da bu gerilim kısa sürelidir. İnsan aklı sayesinde erdemli davranışları alışkanlık haline dönüştürürse bu gerilim ortadan kalkacaktır. Hâlbuki hazcıların hayat tarzında haz alma süreleri çok sınırlı olduğundan ve acıdan kaçınma davranışları süreklilik arz ettiğinden dolayı haz anları hariç sürekli bir gerilim yaşanmaktadır. Bu sebeple bu tezimizin birinci bölümünde genel olarak Stoa felsefesinin tarihini ve oluştuğu zihniyet ortamını sunduk. İkinci bölümde ise ana konumuz olan Roma Stoasının özellikle hazcılık karşıtı tezlerini asketizm ve hedonizm gerilimi bağlamında detaylandırdık. Hazlardan uzak durmak, aynı zamanda bu gerilimden kurtulmak anlamına geldiği için onlara göre insan hem ahlaklı hem de mutlu olmak için asketik bir hayat yaşamalıdır.