Hedonism
85 theses under this subject heading
Online alışverişte hedonik motivasyon, satış promosyonları, web sitesi kalitesi ve durumsal faktörlerin anlık satın alma davranışına etkisi
Teknolojik gelişmeler ve e-ticaret sektörünün gelişmesi nedeniyle, online anlık satın alma, yaygın bir fenomen haline gelmiştir. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'nın tüketici toplumlarını ele geçiren online alışveriş tüm dünyayı etkisi altına almıştır. Online pazarlama, sınırsız ürün seçeneği, hızlandırılmış satın alma ve ürün teslimi süreci avantajlarından yararlanarak milyonlarca tüketici için yeni bir alışveriş hedefi olarak ortaya çıkmıştır. Online mağazaların sunduğu alışveriş deneyimi, geleneksel perakendecilikteki satış asistanlarından veya diğer alışveriş yapanlardan gelen sosyal baskı, sınırlı hizmet saatleri, uygun olmayan mağaza konumları ve ürünleri taşıma ihtiyacı gibi bazı sınırlamaları kaldırmıştır. Online perakendeciler, promosyonlar ve teklifler kullanarak, canlı ve çekici web sitesi tasarımı geliştirerek, ertesi gün teslimat sunarak anlık alışveriş eğiliminden yararlanmaya ve tüketicilere alışverişten haz almalarını sağlamaya çalışırlar. Bu çalışmada Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi ile Missouri Science and Technology Üniversitesi (ABD) öğrencilerinden elde edilen toplam 818 anket sonucu incelenmiştir. Bu bağlamda Türkiye'de ve Amerika'da öğrenim gören öğrencilerden elde edilen verilerle satış promosyonları, web sitesi kalitesi, hedonik motivasyon ve durumsal faktörlerin online alışverişte anlık satın alma davranışı üzerindeki etkisi tespit edilmiştir. Bu amaçla çalışmanın değişkenleri arasındaki ilişkiyi incelemek için ise korelasyon ve regresyon analizleri yapılmış elde edilen bulgular doğrultusunda online perakendecilere öneriler sunulmuştur. Ayrıca toplanan verilerin demografik özelliklere göre fark analizi yapılmıştır. Verilerin analizinde, normal dağılım görülen örneklemlerde gruplar arasındaki farkı test etmek için t-testi ve ANOVA, normal dağılım görülmeyen örneklemlerde Kruskal-Wallis testi kullanılmıştır.
Cinsel içerikli reklamlarda üçüncü kişi algısının hedonik ve faydacı ürünlerde satın alma niyeti üzerine etkisi: Kültürlerarası bir karşılaştırma
Tüketiciler hergün çok fazla sayıda ve çok çeşitli reklam mesajlarına maruz kalmaktadır. Bu reklam mesajlarını değerlendirme süreçlerinde ise pek çok kişisel, psikolojik ve toplumsal faktör rol almaktadır. Öte yandan, reklamverenler (firmalar, kamu kurum ve kuruluşları, STKlar vb.) reklamları daha hatırlanabilir, akılda kalıcı ve dikkat çekici yapmak adına farklı stratejileri devreye sokarak ürün ve reklam mesajının etkinliğini ve hatırlanırlığını artırmaya çalışmaktadırlar. Bu kapsamda reklamda kullanılan cazibe unsuru ve bu unsurun hedefi tarafından nasıl algılandığı reklamverenler açısından son derece önemli bir husustur. Bu çalışmada iki farklı kültürde (Kanada ve Türkiye), iki farklı ürün çeşidine verilen tepkileri karşılaştırmak amacıyla, dört farklı kurgusal reklam yardımıyla 2x2 faktöriyel bir deney tasarlanmıştır. Elde edilen veriler SPSS ve AMOS programı aracılığıyla yapısal eşitlik modellemesiyle test edilmiştir. Sonuçlara göre, üçüncü kişi algısı cinsel içerikli reklamlar kapsamında da söz konusudur. Ayrıca bu algı ürünün hedonik ya da faydacı olmasına bağlı olarak da değişmektedir. Ek olarak, üçüncü kişi algısı ve davranışsal sonuçları ürün tipi ve tüketicilerin içinde yaşadıkları kültüre bağlı olarak kamusal alanda cinsel uyarana maruz kalmaya yönelik tutum tarafından düzenlenmektedir. Çalışmanın üçüncü kişi algısının ölçülmesine yönelik olarak önerdiği alternatif yöntem ve cinsel içerikli reklamlarda üçüncü kişi algısının algısal boyutunun davranışsal bir sonuç olarak satın alma niyeti üzerine etkisi itibariyle literatüre önemli katkılar sunabileceği düşünülmektedir. Ayrıca reklamda kullanılan modelin ve deneğin cinsiyetinin üçüncü kişi algısı ve satın alma niyeti üzerine etkilerinin ürün grupları ve kültürler bağlamda değerlendirilmesi de bu çalışmanın önemli katkılarından birisidir. Anahtar Kelimeler: Cinsel içerikli reklamlar, üçüncü kişi algısı, hedonik, faydacı, kültür
Hedonik tüketim davranışını belirleyen demografik faktörlerin analiz (Eskişehir Yunus Emre Devlet Hastanesi sağlık personeli örneği)
Çağımızda hızla gelişen teknoloji ve bilişim alanındaki değişmeler tüketim olgusuna farklı bir boyut kazandırmıştır Gelişen iletişim araçları sayesinde tüketicilerin tüketim ihtiyaçlarına sürekli şekil verilmeye çalışılmaktadır. Bu çaba dâhilinde işletmelerin pazarlama faaliyetlerinin arzu edilen sonuçlara ulaşması için tüketicilerin davranışlarının incelenmesi ve analiz edilmesi zorunluluk haline gelmiştir. Yapılan araştırmalar sonucu tüketicilerin, sorunlarına maksimum faydayı bulmaya çalışan rasyonel problem çözücülerden daha farklı boyut ve özellikleri olduğu kabul edilmiştir. Tüketiciler sadece ihtiyaçlarını gidermek için alışveriş yapmamakta aynı zamanda, tüketim deneyiminden haz almaya çalışmaktadırlar. Bu yüzden ürün ve markaların sembolik anlamları rekabet avantajı sağlamada en önemli araçlardan birisi haline gelmiştir.Hedonik tüketim olarak adlandırılan bu yaklaşım tüketiciyi anlamak açısından önemli bir ipucu olmakta ve pazarlama araştırmacılarının işlerini ve rekabet güçlerini artırma yolunda önemli bir rehber konumundadırlar.Demografik faktörlerin hedonik tüketim üzerine etkileri için yapılan bu çalışmada birinci bölümde tüketici davranışları kavramı ele alınmış, ikinci bölümde Hedonik Tüketim olgusu tarihsel gelişimi ile incelenmiş ve son bölümde ise analizler yoluyla hedonik tüketim ve demografik faktörler arasındaki etkileşim saptanmaya çalışılmıştır.Anahtar Kelimeler: Tüketici Davranışları, Hedonizm, Hedonik Tüketim
Mağaza atmosferinin hedonik tüketim ile ilişkisi: Sera Kütahya Alışveriş Merkezi'nde bir uygulama
Günümüzde ekonomik ve teknolojik alanlarda yaşanan rekabet ortamları, bireylerin dünyasını da etkileyerek baş döndürücü bir tüketim ortamı yaratmaya başlamıştır. İhtiyaçların karşılanması olarak bilinen tüketim kavramı tanımından uzaklaşarak, bireylerin sahip olduğu imaj olarak anılmaya başlanmıştır. Alışveriş yapılan mağazalar, kullanılan otomobiller, seçilen kıyafetler ve hatta tercih edilen kafeler bireyin kişiliğini yansıtmaya başlamıştır. Özellikle aile ekonomisinin diğer bir ortağı haline gelen kadınların da ekonomide yer almaya başlaması ile tüketim çılgınlığı daha da artmıştır. Elbette böylesine yoğun bir tüketimin yaşandığı ortamlarda firmalar etkin pazarlama stratejileri geliştirebilmek için bireylerin hedonik tüketim davranışları hakkında ayrıntılı bilgiye ihtiyaç duymaya başlamışlardır. Bu çalışmanın amacı, hem mağaza atmosferinin hedonik tüketim davranışlarını nasıl etkilediğini, hem de yaş, eğitim düzeyi ve gelir durumu gibi temel demografik unsurların bireyin tüketim davranışları üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Araştırmanın birinci bölümünde, tüketim ve tüketici satın alma davranışlarının genel yapısı ve hedonik tüketim kavramı, ikinci bölümde ise mağaza atmosferi ve tüketici davranışları üzerindeki etkileri incelenmiştir. Son olarak üçüncü bölümde ise araştırmanın kapsam ve amacı doğrultusunda bir anket formu oluşturulmuş ve bu anket 600 kişilik bir örnek üzerinde uygulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Tüketim, Tüketici Davranışları, Hedonik Tüketim, Mağaza Atmosferi.
Kadın tüketicilerin hedonik ve faydacı tüketim eğilimlerinin belirlenmesi ve bu eğilimlerin davranışsal niyet üzerine etkisi: Çankırı ili örneği
Tüketici kavramı pazarlama sürecinin ilk basamağını oluşturur ve pazarlama biliminin odak noktasıdır. Pazarlama biliminin gelişmesi ve müşteri odaklılık kavramının öneminin artmasıyla birlikte, tüketiciye ve tüketici davranışlarına verilen önem artış göstermiştir. Son yıllarda sıkça gördüğümüz kampanyalar, indirimler, özel günler tüketicilerde satın alma isteği uyandırmaktadır. Tüketiciler satın alma davranışı gösterirken sadece rasyonel karar almamakta aynı zamanda alışverişten haz almak, fikir edinmek, modayı takip etmek ve sosyalleşmek gibi amaçlarla da satın alma davranışı göstermektedirler. Bu tez çalışmasının teorik bölümünde tüketici davranış nedenleri, tüketici satın alma davranışları, davranışsal niyetleri, kadın tüketicilerin tüketim davranışları, hedonik tüketim ve faydacı tüketim bilgilerine yer verilmiştir. Bu teorik çerçeveden yola çıkılarak, Çankırı ilinde bulunan kadın tüketicilerin satın alma davranışlarına yönelik araştırma bulgularına yer verilmiştir. Araştırma bulgularına göre, kadın tüketicilerin ihtiyaç olmadığı halde satın almaya sıcak bakmadıkları, faydayı ön planda tuttukları ortaya konmuştur. Öte yandan kadın tüketicilerin alışverişe çok büyük anlam yüklemedikleri, ancak zaman zaman "sadece mutlu olmak için" alışveriş yaptıkları da tespit edilen bulgular arasında yer almıştır. Hedonik alışveriş davranışının en fazla "başkalarını mutlu etmek için" gerçekleştiği belirlenmiştir. Davranışsal niyetin medeni durum, çocuk sahibi olma, yaş, eğitim durumu ve gelir düzeyine göre anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir.
Teorik çerçevede hedonistik iktisat
Heterodoks ve Ortodoks İktisat arasındaki ayrım İktisat teorilerini şekillendirirken, heterodoks iktisatçıların savunduğu gibi psikoloji, sosyoloji, antropoloji, siyaset ve tarih bilimlerinde gerçekleşen son değişiklikleri de kapsayan bir tek sosyal bilim haline gelmesi arzulanan İktisat bilimi tarihinin heterodoks düşünce tarihi de incelenmelidir. Bu nedenle, bu tezde heterodoks teorilerin şekil verdiği davranışsal iktisat, deneysel iktisat ve nöroiktisat incelenerek hedonistik iktisatı konu edinen süreç tanımlanacaktır. Rasyonel bireyi sorgulamak ile başlayan süreç, ekonomik insanı model alan kavramsal haritaları da eleştirmektedir. Tek tip ekonomik insan tiplemesi, günümüz insan modelini ve tüketim davranışlarını açıklamamaktadır. Oysaki, makroekonomi açısından da oldukça önemli olan tüketim faktörü ve fonksiyonunu oluşturan bileşenleri iyi tahlil ederek çözümlemeler de bulunmak, verileri doğru ve eksiksiz yorumlamayı getirmektedir. Tasarrufları dengelemeyen bir tüketim anlayışı, hedonistik temelleri ile yapıldığında topluma toplam manada zarar verecek yapılara neden olabilmektedir. Bu tezde, Hedonizmin değişik çeşitleri ve İktisat Biliminin yeni dalları araştırılmıştır. Bu tezin amacı, İktisat konularının göreceli yeni konularını göstermek ve tanıtmak aynı zamanda güncel - yaşam problemleri ile bağlantılı olan noktasına değinmektir. Tez, 5 ana bölüme ayrılmıştır. Çalışmanın 1. Bölümünde Problem ve neden bu tezin yazılmasının amacı ifade edilmiştir. Çalışmanın 2. Bölümünde hedonistik iktisatı ortaya çıkaran görüşler kronolojik sıralamasında incelenmiştir. Çalışmanın 3. Bölümünde hedonistik iktisat ve kapsamı incelenmiştir. Çalışmanın 4. Bölümünde ise subjektivist değer teorisi ve hedonizm üzerine bir inceleme gerçekleştirilecektir. Son bölümde sonuç ve öneriler getirilmiştir. Jeremy Bentham'ın faydacı iktisat felsefesinin Anaakım İktisat üzerinde yerleşik hale gelmesi ile İktisat ve kurumları hedonistik bir karaktere bürünmüştür. Thomas Hobbes'un birey üzerine çıkarcı rolün üzerinde durması ile birleşen Bentham'ın faydacı anlayışı, rasyonel seçim ve rasyonel insan kavramlarını kuran asıl bileşim olmuştur. İktisadın erken dönemde büründüğü bu durum üzerine eleştiriler gecikmemiştir. Bu bağlamda, Anaakım İktisat ve rasyonel insan modelini eleştiren yaklaşımlar incelenrek, tüketimin karakteristiğini belirlemek üzerine çalışmalar yapılması son derece önem arz etmektedir.
Orijinal ve taklit ürün satın alma niyetine etki eden faktörlerin incelenmesi
Kökeni eski medeniyetlere kadar dayanan lüks kavramı ve beraberinde doğan taklit ürün kavramı günümüz dünyasında oldukça geniş bir pazara hitap etmektedir. Orijinal yani hakiki lüks markalı ürün tüketicisi ile bu ürünlerin taklitlerini satın alan ve kullanan tüketiciler bu tezin ana kütlesini oluşturmaktadır. Çalışmayla tüketicilerin orijinal markalı lüks ürün ve taklit ürün satın alma niyetine etkileyen faktörler incelenmiştir. Çalışma sonucunda, ekonomik faydanın ve hedonik faydanın taklit ürün satın alma niyeti üzerinde pozitif bir etkisi olduğu sonucuna varılmıştır. Hedonik faydanın lüks ürünlerin orijinallerini satın alma niyeti üzerinde pozitif bir etkisi varken, finansal riskin de orijinal ürün satın alma niyeti üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi vardır. Finansal risk ve performans riskinin taklit ürün satın alma niyeti üzerinde pozitif bir etkiye sahiptir. Performans riskinin orijinal ürün satın alma niyeti üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi vardır. Sosyal riskin taklit ürün satın alma niyeti üzerinde negatif yönlü bir etkisi bulunurken, orijinal ürün satın alma niyeti üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamaktadır. Materyalizmin taklit ürün satın alma niyeti üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi varken, orijinal ürün satın alma niyeti üzerinde de pozitif bir etkiye sahiptir. Kamusal benlik bilincinin lüks ürünlerin orijinallerini satın alma niyeti üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamaktadır. Anahtar Kelimeler: Orijinal ürün, taklit ürün, orijinal ürün satın alma, taklit ürün satın alma, lüks, ekonomik fayda, hedonizm, algılanan risk, materyalizm, kamusal benlik bilinci
Hedonik alışveriş motivasyonları ve teknoloji kabul modeli bileşenlerinin çevrimiçi satın alma niyetine etkisi: Sosyal medya kullanıcıları üzerine bir araştırma
Sosyal medyanın bireyler arasında kullanımının artmasıyla beraber, tüketici davranışlarına olan etkisi gün geçtikçe daha da belirginleşmektedir. Sosyal medyadaki etkileşimlerin hızı ve maliyetinin oldukça düşük olması firmaların ilgisini çeken bir durumdur. Bireysel kullanımların yanı sıra firmaların ticari amaçlarla sosyal medyayı kullanmaları, sosyal medya platformlarını oldukça büyük bir pazar haline getirmiş ve sosyal medya üzerinde hem ticari hem de bireysel davranışların incelenmesindeki önemi artmıştır. Yeni bir pazar haline gelen sosyal medya sayesinde; her birey internetten bilgi toplamanın yanı sıra, içerik üreterek, başka kişilere deneyim ve tecrübelerini aktarmakta, onlarla interaktif bir şekilde etkileşime geçmektedir. Hal böyle iken firmaların; sadece tüketicilerin istek ve ihtiyaçlarını karşılamalarından ziyade, tüketici odaklı faaliyetlerde de bulunması gerekir. Çünkü bireyler sadece ihtiyaçlarını gidermek için değil, aynı zamanda haz almak amacıyla da ürünler satın almaktadır. Bu tez çalışmasında, sosyal medya araçlarından instagram kullanan bireylerin sahip olduğu hedonik alışveriş motivasyonları ve teknoloji kabul modeli bileşenlerinin, çevrimiçi satın alma niyetine etkisi incelenmiştir. Çalışma sonuçlarında; hedonik alışveriş motivasyonlarına ait alt boyutların ve teknoloji kabul modeli bileşenlerinin, bireylerin çevrimiçi satın alma niyeti üzerinde etkileri olduğu belirlenmiştir.
Hedonik ve faydacı güdülerin müşteri tatminine etkilerinin y ve Z kuşakları açısından incelenmesi
Globalleşen dünyada teknolojinin hızlı bir şekilde ilerlemesi ve tüketicilere sunulan alternatiflerin artması sebebiyle bu rekabet ortamında firmaların bulundukları sektörde konumlarını korumak, pazar paylarını artırmak amacı ile tüketici davranışlarını gerçek anlamda analiz etmeleri, tüketicileri alışverişe yönlendiren nedenlere tam anlamıyla hakim olmaları gerekmektedir. Satın alma eylemini gerçekleştiren tüketicilerin seçtikleri ürün, hizmet ve markaları ne tür şartlarda ve hangi koşullarda satın aldıklarını bilmek satış ve pazarlama için en önemli kriterlerden biridir. Çünkü tüketiciler için alışveriş sadece ihtiyaç duyulan bir ürünün satın alınması değil, aynı zamanda satın alma gerçekleşmeden önce duygusal anlamda zevk alma, eğlenme ve iyi vakit geçirme faaliyeti olarak görülmektedir. Tüketicilerin alışverişlerdeki satın alma davranışlarının temelinde hem ihtiyaç karşılama hem de zevk alma isteğinin olmasını faydacı ve hedonik güdüleri belirler. Tüketici davranışları üzerine yapılan çalışmalar incelendiğinde, tüketim davranışlarının çoğunlukla "Hedonik" ve "Faydacı" sebepler üzerinden ele alındığı görülmektedir. Öte yandan, mevcut firmaların hedef kitlesini genellikle genç tüketiciler oluşturmaktadır ve en genç tüketici kuşaklar Y ve Z kuşaklarıdır. Bu kuşaklar, pazara yön veren ve pazarda en çok tüketim yapan tüketici gruplarıdır. Bu kuşakların satın alma davranışlarındaki beklentilerini oluşturan güdüleri bilmek ve bu güdülerin kuşaklara göre satın alma sonrası tatminlerine etkilerini nasıl değerlendirildiğini ortaya koymak firmaların geliştireceği pazarlama stratejileri açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı faydacı değerler, hedonik değerler, kuşaklar ve müşteri tatmini arasında anlamlı ilişkiler olup olmadığının ortaya çıkartılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle tüketici davranışları, kuşaklar, faydacı ve hedonik güdüler hakkında kavramsal incelemeler ve konu ile ilgili literatürde yer alan uygulamalı çalışmaların sonuçları kuramsal bölümde sunulmuştur. Çalışmanın uygulama aşamasında, Adana ilinde yaşayan 15-40 yaş aralığındaki Y ve Z kuşağının temsilcilerine anket çalışması uygulanmıştır. Araştırma hipotezleri çoklu regresyon analizi kullanılarak test edilmiştir. Elde edilen bulgular, Y ve Z kuşağında algılanan faydacı değerin müşteri tatmini üzerinde pozitif yönde anlamlı etkisi olduğunu göstermektedir. Ancak, hedonik değer açısından bakıldığında, Z kuşağında algılanan hedonik değerin müşteri tatmini üzerinde pozitif yönde anlamlı etkisi var iken, Y kuşağında böyle bir etkinin olmadığı tespit edilmiştir.
Yetişkin kadınların hedonik açlık durumları ile menstrual döngüleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Zeynep ÖZKARSLI. Yetişkin Kadınların Hedonik Açlık Durumları ile Menstrual Döngüleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Beslenme ve Diyetetik Anabilim Dalı, Tezli. Yüksek Lisans, Gaziantep, 2022. Bu çalışmanın amacı; yetişkin kadınlarda menstrual döngünün her üç dönemi (menstruasyon dönem öncesi, menstruasyon dönemi ve menstruasyon dönem sonrası) ile hedonik açlık durumları arasındaki ilişkiyi saptamaktır. Araştırma, Aralık 2021-Mart 2022 tarihlerinde Gaziantep'te özel bir beslenme ve diyet polikinliğine başvuran üreme çağındaki 125 gönüllü kadın ile yapılmıştır. Kadınların boy uzunluğu, vücut ağırlığı, kalça çevresi, bel çevresi ölçümleri online sistemde bireyler tarafından, yüzyüze sistemde araştırmacı tarafından alınmıştır. Sonuçlara göre kadınların BKİ, bel çevresi/kalça çevresi oranı, bel çevresi/boy uzunluğu oranı hesaplanmıştır. Görsel Analog Skalası, Besin Gücü Ölçeği (BGÖ) uygulanmış olup, menstruasyon öncesi, menstruasyon ve menstruasyon sonrası dönemde 24 Saatlik Besin Tüketim Kaydı alınmıştır. Çalışmaya katılan kadınların yaş ortalaması 30.0 ± 10,11 yıldır. Kadınların ortalama BKİ değerleri 26,0 ±7,47 kg/m2 olarak saptanmıştır. Kadınların menstruasyon öncesi dönemde %37,6'sının, menstrual döneminde %26,4'ünün, menstruasyon dönem sonrasında %8,8'inin normalden daha fazla yediği saptanmıştır. Kadınların gece uykudan kalkıp atıştırma durumu menstrual döngülerinin her 3 döneminde BGÖ toplam puanı ile pozitif ilişkili bulunmuştur (p<0.05). Kadınların menstruasyon öncesi dönemde BGÖ toplam puanı 2.8±0.78, menstruasyon sırasında 2.7±0.82, menstruasyon sonrası dönemde 2.5±0.73 olarak bulunmuştur. Menstruasyon dönemlerine göre besin gücü ölçeği puanları farklılık göstermektedir. Dönemler arasındaki fark istatistiksel açıdan önemli bulunmuştur (p<0.05). Menstruasyon; kadın yaşamının büyük bir kısmını etkileyen önemli bir dönem olup, besin ögesi yetersizlikleri, yanlış yeme davranışlarını ortaya çıkarabilmektedir. Menstrual döngüde hormonlardaki değişiklikler besin alımı ve iştah üzerinde olumsuz etkiler yapabilmektedir. Menstrual döngüdeki bu olumsuz etkileri ve mekanizmalarını anlayabilmek için geniş çaplı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu konuda farkındalık oluşturmakta diyetisyenlere önemli görev düşmektedir.
Dijital pazarlama araçlarından sosyal medyanın hedonik tüketim davranışlarına etkisine yönelik bir araştırma
Günümüzde artan sosyal medya kullanımı nedeniyle işletmeler de pazarlama kampanyalarında bazı yeni stratejiler uygulamaya başlamıştır. Sosyal ağ kullanım oranının artmasıyla birlikte, dijital platformlarda yapılan satın alımlar da önemli ölçüde artış görülmüştür. Bu nedenle sosyal ağlarda ve dijital platformlarda karşılaşılan içerikler tüketicilerin satın alma davranışlarını etkilemektedir. Bu çalışmanın amacı; dijital pazarlama araçlarından olan sosyal medya pazarlamasının hazcı tüketim üzerinde etkisinin olup olmadığını belirlemektir. Kolayda örnekleme yöntemiyle online anket uygulayarak Gaziantep'te bulunan 400 kişiye uygulanmıştır. Ulaşılan veriler SPSS ve AMOS paket programlarıyla analiz yapılarak yorumlanmıştır. Analizler sonucunda değişkenler arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Bu çalışma kapsamında; dijital pazarlama araçlarından olan sosyal medya pazarlaması hazcı tüketimi etkilediği tespit edilmiştir.
Tüketicilerin hedonik tüketim davranışları ve Gelişmeleri Kaçırma Korkusu (FOMO)'nun taklit ürün satın alma davranışlarına etkisi
Son yıllarda akıllı telefon ve sosyal medya kullanımı hızlı bir artış yaşamış ve gelişmeleri kaçırma korkusu, yani FOMO ve hedonik (hazcı) tüketim davranışı özellikle genç yaşlardaki bireyler arasında sıkça görülmüştür. Günümüzde sosyal medya platformlarının da etki alanı güçlendiğinden, gelişmeleri kaçırma korkusu ve hedonik tüketim gibi, tüketici davranışlarında önemli etkileri bulunan bu yeni olguların yönetilebilmesi, tüketicilerle güçlü ve yakın bağlar kurulabilmesi adına giderek önem kazanmıştır. Bu çalışma da, tüketicilerin son yıllarda sıklıkla karşılaşılan gelişmeleri kaçırma korkuları ve hedonik tüketim davranışlarının, taklit ürün tüketimini ne açıdan etkilediğini saptamayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda nicel araştırma yöntemlerinden çevrimiçi olarak oluşturulan anket yöntemi ile veriler elde edilmiş, toplanan veriler neticesinde katılımcıların, gelişmeleri kaçırma korkuları arttıkça taklit ürün kullanan bireyleri daha az ayıpladıkları ve onlara karşı daha az ön yargılı olma eğiliminde oldukları anlaşılmaktadır. Benzer şekilde, hedonik tüketim eğilimi ile taklit ürün satın alma davranışı arasında da pozitif bir ilişki bulunmuştur. Ancak, alışverişe yalnızca; son modayı takip etmek, son trendlere ayak uydurmak, yeni şeyler tecrübe etmek ve bazı fikirler edinmek amaçlarıyla çıkan hedonik tüketicilerin taklit ürünleri güvenli bulmadıkları ve sağlığa zararlı buldukları da görülmüştür.
Dini inanç bağlamında tüketici bilinç düzeyi ile hedonik ve sorumlu tüketimin belirlenmesine yönelik ampirik bir çalışma
Bu araştırmanın temel amacı, tüketicilerin dini inanç bilinç düzeylerinin hedonik (hazcı), sorumlu ve sürdürülebilir tüketim üzerinde doğrudan ve dolaylı etkileşimlerini keşfedici ve doğrulayıcı analiz yöntemleriyle tespit etmektir. Bunun yanı sıra dini inanç ve tüketim değişkenlerinin demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı da inceleNecektir. Araştırma evrenini; 18 yaşından büyük genel tüketiciler oluşturmaktadır. Nicel araştırma yönteminin (nicel araştırma deseni) kullanıldığı araştırmada, veriler çevrimiçi (online) anket tekniği ile toplanmıştır. Değerlendirmeye alınan ve verilerin analizinde kullanılan toplam anket sayısı 685'tir. Araştırmada kullanılan başlıca istatistiksel analizler; betimleyici istatistikler, keşfedici faktör analizi, farklılık testleri, doğrulayıcı faktör analizi ve yol (path) analizi şeklindedir. Verilerin analizinde SPSS ve AMOS paket programları kullanılmıştır. Araştırmanın doğrulayıcı karakterli analiz sonuçlarına göre; tüketicilerin dini inanç bilinç düzeylerinin (iç, dış güdümsel dindarlık ve sekülerizme dayalı sonuç) hedonik (hazcı) tüketim (gösteriş, eğlence, hediyeleşme ve sosyalleşme amaçlı tüketim) üzerinde anlamlı ve negatif yönlü doğrudan bir etkisi olmuştur. Tüketicilerin dini inanç bilinç düzeylerinin (iç, dış güdümsel dindarlık ve sekülerizme dayalı sonuç) sorumlu tüketim (sadelik, tasarruf, doğal ve etik amaçlı tüketim) üzerinde anlamlı ve pozitif yönlü doğrudan bir etkisi olmuştur. Son olarak tüketicilerin dini inanç bilinç düzeylerinin (iç, dış güdümsel dindarlık ve sekülerizme dayalı sonuç) yerli ürün tüketimi ve sürdürülebilir tüketim (geri dönüşüm, bilinçli ve çevreci tüketim) üzerinde pozitif yönlü ve dolaylı bir etkisi olmuştur. Dini inanç boyutu ile hedonik tüketim boyutları arasında çok zayıf bir ilişki olduğu saptanmıştır. Diğer yandan dini inanç boyutu ile sorumlu tüketim boyutları arasında çok zayıf bir ilişki saptanmıştır ve son olarak dini inanç boyutu ile sürdürülebilir tüketim boyutları arasında yine çok zayıf bir ilişki saptanmıştır.
Hedonik tüketimin plansız satın alma davranışı üzerine etkisi: Libya örneği
Tüketiciler, şirketler için gelir ve kar kaynağı olarak görülmektedir, bu sebeple pazarlamacıların tüketici davranışını anlaması zorunludur. Plansız satın alma, şirketler için tüketici davranışının çekici bir yönü olarak karşımıza çıkmaktadır çünkü tüketiciler, başlangıçta planladıklarından daha fazlasını satın alma eğilimindedirler. Plansız satın alma sürecine yüksek oranda dahil olan bireyler, genellikle ürüne duygusal olarak çok kolay bağlanan ve ürünü yerinde almaya ikna olan kişiler olarak görülmektedirler. Plansız satın alma davranışı, perakende satış mağazalarında yapılan hedonik tüketim kararlarını içeren ve satın alma faaliyetlerini hariç tutan, olumsuz duygulara ve olası zararlı sonuçlara bağlantı olarak bakıldığında, plansız satın alım Libyalı tüketiciler için sorunlu tüketici davranışı olarak görülebilir. Libya, Müslüman bir ülkedir dolayısıyla dini bağlam hem toplumun hem de bireyin davranışını ve ahlakını şekillendiren bir çerçeveye rehberlik eder. Ancak genel sorun daha önce satın alma konusunda çok az araştırma yapılmış olmasıdır. Bu araştırmada davranışı imajı, satin alım memnuniyeti ve Tüketicilerin arasındaki ilişkileri bütünleşik bir bakış açısıyla araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, ilgili alanyazın incelenmiş ve alanyazındaki çalışmalardan hareketle bir model geliştirilmiştir. Geliştirilen modeli test edebilmek için 15 Ocak - 25 Ağustos 2019 tarihleri arasında Libya' nın Bingazi şehrini ziyaret eden ziyaretçiler arasından kolayda örnekleme yöntemi ile 400 ziyaretçiye yüz yüze anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler SPSS 22.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Literatür incelendiği zaman, hedonik satın alma davranışı ile plansız satın alma davranışının birleştirildiği birçok çalışma karşımıza çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: Hedonik, tüketiminin, tüketicilerin plansız satım alım davranışı. 2020, 80 Sayfa
Hedonik tüketim ve faydacı tüketim eğilimleri bağlamında internet üzerinden yapılan alışverişler: Fırat Üniversitesi öğrencileri üzerine bir araştırma
İnsanlar günlük yaşamlarında; zamanlarının büyük bir kısmını tüketim ve tüketimle ilgili faaliyetlerle geçirirler. Tüketiciler kendi istekleri doğrultusunda alışveriş yaparlar. Satın almaları ihtiyaç ve istekleri karşılamak içindir. Kendi geliştirdikleri karar kriterlerine göre karar verirler ve tüketim sonunda seçimlerini kendileri değerlendirirler. Tüketiciler birçok satın alma kararı verir. Araştırmacılar, ne satın aldıklarını, nereden aldıklarını ve ne kadar satın aldıklarını öğrenmek için tüketicilerin satın alımlarını analiz edilir. Tüketicilerin internet üzerinden alışveriş ve geleneksel alışveriş alışkanlıklarından, güdülerinden en esas ve önemli olanları faydacı ve hedonik güdülerdir. Duygusal ihtiyaçların giderilmesi noktasında hedonik tüketimin yapıldığı, akılcı davranışlar sergilenerek yapılan alışverişlerin de faydacı tüketim açısından değerlendiği bilinmektedir. Bu çalışma ile öğrencilerin hedonik satın alma ve faydacı satın alma motivasyonlarının online alışverişte satın alma davranışları üzerindeki etkisinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Fırat Üniversitesi'nde öğrenim gören öğrencilerden elde edilen toplam 472 anket sonucu incelenmiştir. Bu amaçla çalışmanın değişkenleri arasındaki ilişkiyi incelemek için ise korelasyon ve regresyon analizleri yapılmış elde edilen bulgular doğrultusunda online perakendecilere öneriler sunulmuştur. Ayrıca toplanan verilerin demografik özelliklere göre fark analizi yapılmıştır. Verilerin analizinde, normal dağılım görülen örneklemlerde gruplar arasındaki farkı test etmek için t-testi ve ANOVA testi ve değişkenler arasındaki ilişki ve etki düzeyi için ise korelasyon ve regrasyon analizleri kullanılmıştır. Online alışveriş sıklığında kadın öğrencilerin erkek öğrencilere göre daha fazla alışveriş yaptıkları erkek öğrencilerin kredi kartı kullanımında, kadın öğrencilerin kapıda ödeme seçeneğini daha fazla tercih ettikleri, Erkek öğrencilerin en fazla teknolojik ürünler, kadınların ise ayakkabı, kıyafet, takı vs ve kozmetik, temizlik ve bakım ürünlerini tercih etmişlerdir. Hedonik Satın Alma Davranışlarında kadınların, 401TL-800TL (orta düzey) gelir düzeyine sahip öğrencilerin, ayda ve Haftada bir ve birkaç kez alışveriş yapan Hedonik Satın Alma Davranışlarının daha yüksek olduğu, kredi kartı kullanımının fırsatları yakalama. Maceracı alışveriş motivasyonunda kapıda ödeme seçeneği tercih edildi sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin Faydacı Satın Alma Davranışlarının cinsiyetine göre anlamlı farklılık oluşmamıştır. 801TL ve üstü gelir düzeyine sahip öğrencilerin, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesinde eğitim gören öğrencilerin, Ayda veya haftada birkaç alışveriş yapan Kredi kartı kullanan öğrencilerin Faydacı Satın Alma Davranışlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Öğrenciler Kredi kartı kullanımında Elverişli Seçim İçin Alışveriş ve Maliyeti Düşürmek İçin Alışveriş yaptıkları sonucuna ulaşılmıştır Anahtar Kelimeler: Hedonik Tüketim, Faydacı Tüketim, Online Alışveriş, Üniversite Öğrencileri.
Televizyonda yer alan gıda reklamlarının hedonik güdüleme bağlamında incelenmesi
Modern dönemde reklâmlar daha çok ürün hakkında bilgilendirme amacı taşımakta, ürünün özellikleri, fiyatı ve nereden temin edileceği ile ilgili bilgiler vermekteyken, postmodern dönemde reklâmların daha çok bireylerin duygularına seslendiği görülmektedir. Bu durumun en önemli nedenlerinden biri, bu iki dönemde"tüketim"e yüklenen anlamların birbirinden farklı olmasıdır. Postmodern dönemde tüketim toplumu ile birlikte bireyler hedonizme yönlendirilmektedir. Bu yönlendirmede en etkin rol alan araçlardan biri medyadır. Medyada üretilen içeriklerle tüketim olgusuyla birlikte hedonizmi topluma aşılanmaktadır. Bunun en belirgin örnekleri tüketimi arttırmayı sağlayan reklâmlarda görülür. Reklâmlar, ağırlıklı olarak hedef kitlelerine tüketerek mutlu olabileceklerini öğütler. Bu çalışmada 2017 -2018 yılında televizyonda yer alan gıda reklâmlarının içerdiği hedonik iletiler incelenecektir. Anahtar Kelimeler: Hedonizm, İhtiyaç, Televizyon, Gıda
Hedonik tüketim reklamlarının nöropazarlama açısından eye-tracking ile incelenmesi
Gelişen günümüz koşullarında insanların tüketim alışkanlıkları da gitgide değişim göstermektedir. Tüketim alışkanlıkları değiştikçe bireyler çevre, psikolojik, gündelik hayatın stresinden kaçma, birbirine benzeme ya da birbirinden ayrışma gibi çeşitli nedenlerle alışverişlerini rasyonel faktörlerin etkisinde olan faydacı tüketimden, hedonik tüketime yani haz odaklı satın alma davranışına kaydırmışlardır. Nöropazarlama da kişinin gerçekte hangi duygularla tüketime yöneldiğini yani satın alma kararına yön veren bilinçaltı düşünceleri, duyguları ve arzuları ortaya çıkaran bir süreçtir. Bu çalışmayla tüketicilerin günlük hayatta haz alma duygusu ile ürün tercih etmelerine beynin nasıl tepki verdiğinden yola çıkıp; hedonik tüketim ve nöropazarlamayı birleştirerek, tüketicilerin hedonik içerikli reklamlara olan tepkileri ve bu reklamları gerçekte nasıl algıladıkları nöropazarlama tekniklerinden Eye-Tracking (Göz İzleme) yöntemi ile deneysel olarak incelenmiştir. Bu çalışmada Algida Magnum markasına ait Hedonik tüketime yönelik 5'er saniyelik slayt haline getirilmiş 7 görsel izlettirilmiştir. Eye-Tracking analiz yöntemi ile katılımcıların göz hareketleri incelenerek bu reklam görsellerine verdikleri tepkilere ilişkin veriler analiz edip yorumlanmıştır. Bu çalışma teorik anlamda nöropazarlama ve hedonik tüketim literatürüne katkı sağlamasının yanı sıra akademik çalışmalar arasında yeni bir çalışma özelliği de taşımaktadır. Uygulama anlamında da bundan sonra yapılacak deneysel çalışmalara yol gösterici bir çalışma niteliğindedir.
Tüketicilerin hedonik tüketim davranışlarının sosyo-kültürel faktöler açısından incelenmesi
Günümüzde tüketim artık sadece fizyolojik ihtiyaçların tatmin edilmesi değildir. Modern tüketim toplumlarında tüketim olgusunun duygusal boyutları da gittikçe önem kazanmaktadır. Böylece tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılaması ile yanı sıra tüketim deneyiminden haz almaya çalıştıkları görülmektedir. Başka bir deyişle, tüketiciler tükettikleri ürünler aracılığı ile duygusal ihtiyaç ve arzularını gidermeye, hayallerini gerçekleştirmeye, çevresindekilere kullandığı ürün yardımıyla kim olduklarını göstermeye çalışmaktadırlar. Söz konusu tüketimin bu boyutu hedonik tüketim ile açıklanmaktadır. Bu tez çalışmasının teorik bölümünde tüketim, tüketim kültürü, tüketici davranışı kavramları açıklanmıştır. Bununla birlikte tüketim tarzları ve bir tüketim tarzı olarak hedonik tüketim hakkındaki bilgilere değinilmiştir. Bu teorik çerçeveden hareketle Trabzon şehrinde yaşayan tüketiciler arasında bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Anket yardımıyla cevaplayıcıların tüketim davranışlarına sosyo-kültürel faktörlerin etkisi ve hedonik tüketim davranışları tespit edilmiştir. Daha sonra bu iki değişken arasında ilişki incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre sosyo-kültürel faktörler ile hedonik tüketim davranışı arasında pozitif ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. Anahtar Sözcükler: Tüketim, Tüketim Kültürü, Tüketici Davranışı, Hazcılık (Hedonizm), Hedonik Tüketim.
COVID-19 sürecinde tüketicilerin online kitap satın alma niyetlerine etki eden faktörlerin belirlenmesi
İnternetin hayatımıza girmesi ve yaygınlaşmasıyla değişen tüketici davranışları ve alışkanlıklar işletmeleri internet üzerinden web sayfası oluşturmaya yönlendirmiş ve e-ticaret kavramı ortaya çıkmıştır. Markaların rakipleriyle rekabet içerisinde oldukları bir ortamda sürekliliklerini sağlamak için yeni alışveriş ve pazarlama stratejileri ortaya koymasında tüketici davranışları etkisini göstermektedir. Tüm dünyayı ve sektörleri etkileyen Covid-19 salgını ve yeni normal sürecinde tüketici online satın alma davranışları, markaların rekabet edilebilirliği, tüketici istek ve ihtiyaçlarına hızlı ve en uygun şekilde cevap verme ve işletmelerin eksik ve yetersiz yönlerini görmeleri açısından önem arz etmektedir. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı Covid 19 sürecinde online platformlarda tüketicilerin online kitap satın alma motivasyonlarını etkileyen faktörleri belirlemektir. Yapılan çalışmada veriler, kolayda örnekleme yöntemiyle 395 katılımcıdan online anket formları aracılığıyla gönüllülük esasıyla toplanmış ve SPSS programı ile analiz edilmiştir. Tanımlayıcı istatistiki analizleri, faktör analizi ve güvenilirlik testleri ile test edilen ölçekteki değişkenler arası ilişki regresyon analizi ve t testi aracılığıyla yapılmıştır. Analizler sonucunda durumsal etkiler, hedonik ve faydacı motivasyonun online satın alma niyeti üzerinde bir etkisi olduğu doğrulanırken, cinsiyetin online satın alma niyeti üzerinde bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir.
Hedonik faydanın kuşakların satın alma davranışına etkisi
Bu çalışmanın amacı, hedonik faydanın kuşakların satın alma davranışına yani tüketime olan etkisini değerlendirmektir. Bunun yanı sıra, faydacı tüketimin de kuşakların üzerindeki tüketime olan etkisi ve faydacı tüketim ile hedonik tüketim davranışı arasındaki korelasyon da değerlendirilmek istenmiştir. Bu kapsamda, araştırmada literatürde de daha önce kullanılıp geçerlilik testleri yapılmış olan "Hedonik ve Faydacı Tüketim Davranışları Ölçeği" (HETD/FATD) kullanılmıştır. Hedonik tüketim davranışlarının etmenleri olarak hedonik etki, hedonik adaptasyon, edilgenlik durumu, dürtüsel eğilim ve kimlik yansıtma; faydacı tüketim davranışının etmenleri olarak da kontrol odaklılık ve hedef odaklılık baz alınmıştır. Araştırmanın ideal örneklem boyutları ve kullanılması gereken optimal örneklem genişliğini X, Y ve Z kuşakları için ayrı ayrı tespit edebilmek için güç analizi uygulanmıştır. Toplamda 533 örneklem ile çalışılmış olup çalışmada kullanılan anketler online ve yüz yüze olarak iki farklı yöntemle uygulanmıştır. Örnekleme yöntemi olarak basit rastgele örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Anketlere ilişkin elde edilen veriler SPSS 20.0 (Statistics Programme for Social Sciences) programında, çalışma yapılan grupların kendi içindeki farkları belirlemek için Tek Faktör Varyans Analizi (ANOVA), iki grup arasındaki farkın belirlenmesi için "Bağımsız İki Grup Arası Farkların Testi'', değişkenler arasındaki ilişkinin gösterilmesi için Pearson Korelasyon analizi ve Frekans analizleri kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, hedonik tüketim davranışı ile faydacı tüketim davranışı arasında %99 güven seviyesinde negatif yönlü düşük dereceli anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Bunun yanı sıra, Z kuşağının hedonik tüketim davranışı en fazla olan kuşak olduğu tespit edilmiştir.
Hedonik ve faydacı tüketim eğilimi ile tüketicilerin algıladığı kıtlığın plansız satın alma davranışı üzerindeki etkileri
Günümüzde tüketiciler alışverişlerini sadece rasyonel faydalar elde etmek için değil aynı zamanda alışverişten haz almak, mutlu olmak ve duygusal anlamda tatmin olmak isteme gibi nedenlerle de yapmaktadırlar. Tüketiciler diğer insanlardan farklı olmak ister. Şirketler ise bilinçli olarak tüketicilerde kıtlık algısı oluşturarak tüketicilerin ani satın alma kararı vermelerini amaçlar. Bu çalışma tüketicilerin plansız satın alma kararı vermelerinde hangi nedenlerin (hedonik, faydacı, kıtlık algısı) etkisi olduğunu araştırarak literatüre bu konuda katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, tüketim kavramı, tüketici davranışları ve tüketici davranışlarını etkileyen faktörler araştırılmıştır. İkinci bölümde hedonik ve faydacı tüketim, kıtlık algısı ve plansız satın alma kavramları ile yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise, araştırmanın amacı ve literatür taraması ile birlikte araştırma modeli geliştirilmiştir. Geliştirilen modeli test edebilmek için 2021-2022 yılları arasında Marmara Bölgesi'nde kartopu örnekleme modeli ile seçilen yüz yüze ve çevrimiçi olarak dağıtılan 441 adet tüketiciden toplanan anketlerden, 403 adet anket değerlendirmeye alınmıştır. Toplanan veriler, SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda hedonik tüketim ve kıtlık algısının plansız satın alma davranışının ani karar verme ve duygusal tutum boyutlarının her ikisi üzerinde pozitif etkili olduğu bulunmuştur.
Ortaokul öğrencilerinde hedonik açlık ve uyku yoksunluğu ile beslenme durumu arasındaki ilişki
Bu çalışma ortaokul öğrencilerinde hedonik açlığı ve uyku yoksunluğunu, bu iki faktörün beslenme durumu ve birbirleri ile ilişkisini araştırmak amacıyla yürütülmüştür. Çalışma Mayıs-Haziran 2022 tarihleri arasında Ankara'da bulunan bir ortaokulda 10-14 yaş 175 kız ve 253 erkek olmak üzere toplam 398 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Öğrencilere araştırmacı tarafından anket formu uygulanmıştır. Anket formu genel ve sağlık bilgileri, beslenme alışkanlıkları, besin tüketimi tablosu, ''Türkçe Besin Gücü Ölçeği Çocuk Versiyonu (BGÖ)'' ve ''Çocuk ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu Ölçeği (UYÖ)'' bölümlerinden oluşmaktadır. Öğrencilerin BGÖ toplam puan ortalaması 2.9±0.85 ve UYÖ toplam puan ortalaması 32.2±10.13 saptanmıştır. Kızların UYÖ toplam puan ortalaması 33.4±9.74 ve BGÖ toplam puan ortalaması 3.0±0.85; erkeklerin UYÖ toplam puan ortalaması 31.3±10.34 ve BGÖ toplam puan ortalaması 2.9±0.83 tespit edilmiştir. Ölçek toplam puanlarında cinsiyet açısından anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Öğrencilerin BGÖ toplam puanı yaşa göre beden kütle indeksi (BKİ) Z skoru zayıf olanlarda 2.9±0.88, normal olanlarda 3.0±0.81 ve obezlerde 2.9±0.94 bulunmuştur. Abdominal obezitesi olan öğrencilerin BGÖ toplam puanı 2.8±0.85 olmayanların 3.0±0.84'tür. Katılımcıların antropometrik değerlerine göre BGÖ toplam puanı arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Yaşa göre BKİ'si zayıf olanlarda UYÖ toplam puanı 30.7±9.07, normal olanlarda 31.6±10.00 ve obezlerde 32.1±10.80 tespit edilmiştir. Abdominal obezitesi olan öğrencilerde UYÖ toplam puanı 32.4±10.09, olmayanlarda 32.1±10.16 saptanmıştır. Öğrencilerin UYÖ toplam puanı antropometrik değerlerine göre anlamlı düzeyde farklı bulunmamıştır (p>0.05). Kahvaltı tüketen öğrencilerin UYÖ toplam puanı 31.2±10.12, bazen tüketenlerin 34.9±8.94'tür ve aradaki fark anlamlı tespit edilmiştir (p<0.05). Ev dışında hamburger pizza/dondurma tatlı/tost sandviç poğaça yemeyi tercih edenlerin BGÖ toplam puanı, etmeyenlere göre anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Dondurma tatlı/gazlı içecek tercih edenler etmeyenlere göre daha yüksek UYÖ toplam puanına sahiptir (p<0.05). Sebze grubunu Türkiye Beslenme Rehberi'nde (TÜBER) önerilen porsiyonun altında tüketen kız öğrencilerin BGÖ toplam puanı 3.1±0.88, önerilene eşit veya üstünde tüketenlerde 2.8±0.79'dur ve aradaki fark istatistiksel açıdan anlamlıdır (p<0.05). Kız öğrencilerde süt ve ürünleri grubunu erkeklerde sebze grubunu TÜBER porsiyonunun altında tüketenlerin UYÖ toplam puanı, önerilene eşit veya üstünde tüketenlerden anlamlı olarak daha yüksektir (p<0.05). Öğrencilerin UYÖ toplam puanıyla BGÖ toplam puanı arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki söz konusudur (r:0.245, p<0.05). UYÖ toplam puanının BGÖ toplam puanı üzerinde %6 (R2:0.060) oranında etkili olduğu sonucuna varılmıştır ve istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0.05). Sonuç olarak ortaokul öğrencilerinde hedonik açlık ve uyku yoksunluğu beslenme alışkanlıklarıyla ve birbirleriyle ilişkilidir. Bu yaş grubundaki çocuklarda hedonik açlığı engellemek ve uyku yoksunluğunu iyileştirmek için farkındalık kazandırılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Hedonik açlık, uyku yoksunluğu, beslenme, adolesan
Yetişkin bireylerin değişen vardiyalarına göre hedonik açlık, dikkat düzeyleri ve beslenme durumlarının karşılaştırılması
Sabit vardiya düzeni dışında çalışanlarda bilişsel performansta düşüklük, kısa süreli hafızada bozulmalar, uykusuzluk ve yorgunluk oluşabilmektedir. Bu çalışma, özel bir şirkette bir gün sabah (07.00-15.00) ertesi gün akşam (15.00-23.00) vardiyasında çalışan 19-64 yaş arası tüm yetişkin bireylerin vardiyalarına göre hedonik açlıklarını, dikkat düzeylerini ve beslenme durumlarını karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Bu araştırmaya, Aralık 2022 – Mayıs 2023 tarihleri arasında bir spor merkezinde iki farklı vardiyada çalışan 19-64 yaş arası yetişkin bireyler dahil edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen bireylerin tüm bilgileri yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak iki görüşme şeklinde elde edilmiştir. Bireylere sabah vardiyasındaki ilk görüşmede tanımlayıcı özellikleri, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite durumları ile ilgili sorular içeren anket formu uygulanmış ve antropometrik ölçümleri ile 1 günlük besin tüketim kaydı alınmıştır, Besin Gücü Ölçeği ile hedonik açlık durumları ve d2 Dikkat Testi ile de dikkat düzeyleri değerlendirilmiştir. İlk görüşmeden 4 hafta sonra akşam vardiyasında bireylerin tekrar antropometrik ölçümleri ile 1 günlük besin tüketim kaydı alınmış, bireylere Besin Gücü Ölçeği ve d2 Dikkat Testi uygulanmıştır. Bireylerin yaş ortalaması 29.9±10.03 yıldır. Kadın ve erkek bireylerin 4 hafta içinde antropometrik ölçümlerinde istatiksel anlam içeren bir değişiklik gözlenmemiştir (p>0.05). Katılımcıların akşam vardiyasındaki ortalama besin gücü ölçeği puanının sabah vardiyasına göre daha fazla olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Akşam vardiyasında ölçülen besin gücü ölçeği puan sınıflamasına göre sabah vardiyasında hedonik açlığı olan kadın bireylerin olmayanlara göre ortalama vücut ağırlığı değerinin daha yüksek olduğu gözlenmiştir (p<0.05). Sabah ve akşam vardiyalarında ölçülen, dikkat testi değerlendirmesinde sabah vardiyası ortalama dikkat testi yüzdesinin akşam vardiyasına göre daha düşük olduğu gözlenmiştir (p<0.05). Çalışmada bireylerin yaşı arttıkça dikkat düzeyinin azaldığı tespit edilmiştir. Akşam vardiyası günü kadın bireylerde dikkat durumu iyi olanların kötü olanlara göre ortalama vücut ağırlığı değerinin daha yüksek; vücut kas kütlesi değerinin ise daha düşük olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Bu çalışmada hedonik açlığı olan bireylerin daha yüksek kalça çevresi ve yağ kütlesine sahip olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca dikkat durumu kötü olanların beden kütle indeksi (BKİ), bel çevresi ve kalça çevresi değerlerinin daha yüksek olduğu gözlenmiştir. Bununla birlikte hem akşam hem sabah vardiya gününde bireylerin dikkat durumu kötüleştikçe Besin Gücü Ölçeği puanlarının arttığı tespit edilmiştir. Farklı vardiya düzeninde çalışmanın bireylerin beslenme durumunu ve dikkat performansını etkilediği sonucuna varılmıştır.
X ve Y kuşağının kişilik özelliklerinin hedonik açlık ve besin neofobisi üzerine etkisinin incelenmesi
Bu araştırma, X ve Y kuşaklarının kişilik özelliklerinin hedonik açlık ve besin neofobisi üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma Mayıs-Temmuz 2024 tarihleri arasında Ankara'nın çeşitli ilçelerinde yaşları 24 ile 60 arasında değişen X ve Y kuşaklarından gönüllü 306 katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcılara sosyodemografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları ve sağlık durumlarına ilişkin sorularla; Beş Faktörlü Kişilik Envanteri (BFKE), Besin Gücü Ölçeği (BGÖ), Görsel Analog Skalası (GAS) ve Besin Neofobisi Ölçeğinden (BNÖ) oluşan anket yüz yüze uygulanmıştır. Veriler SPSS v22 programıyla analiz edilmiştir. Analizler sonucunda her iki kuşağında cinsiyet oranları (%50.3 kadın, %49.7 erkek) aynı bulunmuştur (p>0.05). Kuşaklar arasında yalnızca dışadönüklük ve açıklık alt boyutlarında anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0.05). BGÖ toplam puanı, X kuşağında Y kuşağına göre daha düşüktür. Y kuşağının %76.5'i, X kuşağının %64.1'i hedonik açlık yaşamaktadır (p<0.05). BNÖ toplam puanı incelendiğinde, X ve Y kuşağında sırasıyla 44.2±11.38 ve 38.9±12.50 olarak saptanmış, X kuşağının %21.6'sının Y kuşağının %9.8'sine göre daha neofobik olduğu belirlenmiştir (p<0.05). BFKE alt boyutları ile aşırı istek duyulan besin çeşitleri arasındaki korelasyonlar incelendiğinde, X kuşağında uyumluluk ile cips, gazlı içecekler, fast food tüketimi arasında negatif, nevrotiklik ile kremalı pasta ve pastane ürünleri, gazlı içecekler, ekmek çeşitleri, makarna, hamur işleri ve dondurma arasında pozitif yönde anlamlı korelasyon bulunmuştur. Y kuşağında ise dışadönüklük ile kremalı pasta ve pastane ürünleri ve dondurma arasında negatif, açıklık ile çekirdek ve dondurma arasında negatif yönde anlamlı korelasyon belirlenmiştir (p<0.05). BGÖ ve BFKE alt boyutları arasındaki korelasyonlar değerlendirildiğinde, X kuşağında dışadönüklük ile besin mevcudiyeti arasında pozitif bir korelasyon gözlenirken, Y kuşağında sorumluluk ile BGÖ toplam puanı, besin bulunabilirliği ve besin mevcudiyeti arasında negatif, nevrotiklik ile BGÖ toplam puanı ve besin bulunabilirliği arasında pozitif yönde anlamlı korelasyon tespit edilmiştir (p<0.05). X kuşağında nevrotiklik puanı arttıkça BNÖ puanı artmakta, her iki kuşakta da açıklık puanı arttıkça BNÖ puanı azalmaktadır (p<0.05). X ve Y kuşaklarında BFKE alt boyutları ile BKİ değerleri arasında anlamlı korelasyon olmadığı belirlenmiştir (p>0.05). Kuşakların BFKE alt boyutlarının hedonik açlık üzerindeki doğrudan etkisi incelendiğinde; her iki kuşakta da sorumluluğun negatif, ancak Y kuşağında uyumluluk ve nevrotikliğin pozitif etkisinin olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). BNÖ değişkeninin aracı rolüne ilişkin analizlerde, X kuşağında açıklığın hedonik açlık üzerinde dolaylı pozitif etkisinin olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Buna karşılık Y kuşağında aracı değişkenin herhangi bir BFKE alt boyutunda anlamlı dolaylı etkisinin olmadığı saptanmıştır (p>0.05). Sonuç olarak, kuşakların belirli kişilik özelliklerinin hedonik açlık ve besin neofobisi üzerinde etkisi olabileceği görülmüştür. Bu bulgular, bireylerin kişilik özelliklerinin etkileri düşünülerek bireyselleştirilmiş beslenme müdahalelerinin iyileştirilmesine ışık tutabilir.