Rus diplomat Konstantin Mihayloviç Bazili'nin gözünden İstanbul'da sosyal hayat

Asya ve Avrupa kıtalarının kesiştiği noktada yer alan İstanbul önce Roma, daha sonra da Osmanlı Devleti'ne başkentlik yapmıştır. İstanbul'un 1453'te fethi insanlık tarihi açısından önem arz eden bu şehrin Hristiyan Dünya'nın elinden İslam Dünyası'na geçişini ifade etmektedir. Bununla birlikte, İstanbul, her zaman Avrupalılar için gizemli ve merak uyandıran bir merkez olmayı sürdürmüştür. Bu nedenledir ki 16. yüzyıldan itibaren Avrupalı gezginlerin doğuya gerçekleştirdikleri seyahatlerinde, İstanbul önemli bir odak noktası olagelmiştir. Batı Dünyası'nda Şark'ın payitahtı olarak nitelendirilen şehir, bilhassa ulaşım ve haberleşmenin gelişmesiyle daha çok gezginin akımına uğramıştır. Doğal olarak medeniyetler coğrafyasının nadide şehirlerden İstanbul, Avrupa'nın dışında oryantalist Rusların da ilgi odağı olmuştur. Ruslar, Hristiyan Roma'nın etkisiyle İstanbul'la önceleri dini misyonlu ilişkiler kurmuş lakin kentin Osmanlı Devleti tarafından fethedilmesiyle bu bağlarını daha sonraları siyasi bir misyona dönüştürmüştür. Özellikle Rusya'nın politikalarının da bir sonucu olarak 19. yüzyılda Rus seyyahların İstanbul'u bir güzergâh olarak seçtikleri ve giderek bu şehre ziyaretlerini sıklaştırdıkları gözlemlenmektedir. İstanbul'a gelen Rus gezginler ve resmi görevliler şehirle ilgili gözlemlerini oryantalist bir bakış açısıyla seyahatname ve hatıratlarına aktarmışlardır. Bu görevlilerden birisi de 1833'te Rus Hükümeti adına İstanbul'a gelen ve kaldığı süre zarfında şahsi izlenimlerini kaleme alan Konstantin Mihayloviç Bazili'dir. Bazili'nin gezi notlarını içeren ve 19. yüzyılın ilk yarısının İstanbul'uyla ilgili dikkate değer eserlerden birisi olan "Босфор и новые очерки Константинополя" (Boğaz ve Yeni İstanbul Yazıları) isimli seyahatnamesi, son dönem Osmanlı tarihi açısından da büyük önem arz etmektedir. Bazili'nin İstanbul'da bulunduğu yıllar Yeniçeri Ocağı'nın kaldırıldığı, II. Mahmud'un köklü ıslahatlara giriştiği bir döneme denk gelmiştir. Bazili eserinde 1830'lu yılların İstanbul'unu tasvir etmesinin yanında Türk toplumunun askeri, siyasi, ticari ve sosyal yapısını ortaya koyan bilgilere yer vermiştir. Bazili'nin eserini farklı ve orijinal kılan yönlerden birisi de bizzat kendisinin İstanbul doğumlu bir Rum olmasıdır. Bazili, 1809'da İstanbul'da doğmuş fakat babasının Yunan İsyanı'ndaki rolünden dolayı genç yaşta Rusya'ya göç etmek zorunda kalmıştır. Bu yönüyle Bazili bir taraftan Rus hariciyesinin görevlisi ve Rusya'da eğitim almış bir kişi olarak İstanbul'u oryantalist bakış açısıyla değerlendirmiştir. Fakat diğer taraftan İstanbul'da doğmuş, çocukluğu bu şehirde geçmiş bir Rum olması gözlemlerini çağdaşlarından farklı kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı Rum asıllı Rus devlet adamı Bazili'nin şahsi izlenimleri ve yorumları neticesinde kaleme aldığı "Boğaz ve Yeni İstanbul Yazıları" adlı eserde yer alan Türk imajını ortaya koymaktır. Bu çalışmada Bazili'nin gözlemleri üzerinden kahvehaneler, kahve ve tütün tüketimi, bir meslek gurubu olarak kayıkçılar, bilimsel merkezler olarak nitelendirilebilecek kütüphaneler, şehrin siluetinde önemli yer tutan mezarlıklar ile salgın hastalıklar gibi konulara değinilmiştir.