Sıddîk Hasan Han (Ö. 1307/1890) ve Hadis Şerh Metodu

Bu çalışmada 1832-1890 yılları arasında Hindistan'da yaşamış, Hindistan'daki Ehl-i hadîs ekolünün kurucuları arasında kabul edilen, Ebû't-Tayyib Muhammed Sıddîk Bahâdır Han b. Hasen b. Alî el-Kannevcî ve hadis şerhleri incelenmiştir. Çok yönlü bir âlim olarak temayüz eden Sıddîk Hasan Han, hadis ilmi başta olmak üzere, İslâmî ilimler sahasında muhtelif dillerde (Arapça, Urduca ve Farsça) 220'den fazla eser kaleme almıştır. Müellifin özellikle hadis şerhi alanında dikkate değer iki önemli çalışması bulunmaktadır. Bu çalışmalar, Sahîhayn üzerine yazılmış muhtasarların şerhleridir. Bunların ilki, Buhârî'nin el-Câmiʿu's-Sahîh'inin muhtasarlarından et-Tecrîdü's-Sarîh üzerine yazılmış, ʿAvnu'l-Bârî li-halli Edilleti'l-Buhârî. İkincisi ise Müslim'in el-Câmiʿu's-Sahîh'inin muhtasarlarından Muhtasaru Sahîhi Müslim (el-Câmiʿu'l-Muʿlim bi-mekâsıdi Câmiʿi Müslim) üzerine yazılmış, es-Sirâcu'l-Vehhâc min keşfi Metâlibi Sahîhi Müslim b. Haccâc adlı şerhtir. Araştırmamız bir giriş ve üç bölümden oluşmuştur. Giriş kısmında çalışmanın konusu, önemi, amacı, metodu ve kaynakları hakkında bilgi verildikten sonra, "şerh" kavramı, hadis şerhine duyulan ihtiyaç ve şerhlerin ortaya çıkışı ve gelişimine değinilmiştir. Devamında Sıddîk Hasan Han'ın yaşadığı dönemde Hindistan'ın siyasi, sosyal, dini durumu ve dönemin İslâmî ekollerine temas edilmiştir. Birinci bölümde Sıddîk Hasan Han'ın hayatına ve ilmî kişiliğine yer verilmiş; şerhlerinin tanıtımı yapılmış ve şerhlerinde kullandığı kaynaklar belirtilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde Sıddîk Hasan Han'ın şerh metodu örneklendirme yolu ile ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde Sıddîk Hasan Han'ın şerhlerinde değindiği bazı hadis/sünnet ve akâid/kelâm meselelerine dair yaklaşımı ele alınmıştır. Çalışmanın sonunda Sıddîk Hasan Han'ın söz konusu şerhlerinde, başta Sahîhayn şârihleri olmak üzere kendinden önceki şârihlerden çok fazla istifade ettiği, hadisleri izah metodunda önceki şârihlerin etkisinde kaldığı, hadis yorumlarında nakilci bir yöntem benimsediği ve dolayısıyla kendine özgü bir şerh metodunun olmadığı anlaşılmıştır.