Sosyal bilgiler eğitiminde eleştirel düşünmeyi konu edinen ulusal ve uluslararası çalışmaların içerik analizi (2005-2021)

Bu çalışmanın amacını 2005 ve 2021 yılları arasında sosyal bilgiler eğitiminde eleştirel düşünmeyi konu edinen ulusal alandaki yüksek lisans ve doktora tezlerini, ulusal ve uluslararası alandaki makale çalışmalarını tematik olarak incelemek oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olan içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmalara ulaşmak için YÖKTEZ, Dergipark, EBSCO, ERIC, Google Akademik, ScienceDirect veri tabanlarında "eleştirel düşünme", "sosyal bilgiler eğitiminde eleştirel düşünme", "sosyal bilgiler eğitimi" anahtar kavramları taratılmıştır. Elde edilen ulusal ve uluslararası 73 çalışma araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Araştırmada (Çiltaş, Güler, & Sözbilir, 2012)'in geliştirdiği yayın sınıflama formu sosyal bilgiler eğitimine uyarlanarak kullanılmıştır. Tüm çalışmalar türü, yayınlandığı yıl, künye bilgisi, konusu, kullanılan araştırma yöntemi, araştırma modeli, veri toplama aracı, örneklem ve örneklem büyüklüğü, veri analiz yöntemi ve veri analiz yöntem türleri açısından incelenmiştir. Bu ölçütler sayesinde çalışmaların hepsi kodlandırılmış ve bu kodlamalardan elde edilen verilerden alınan yüzdelik oranlar tablo ve grafikler aracılığıyla sunulmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara bakıldığında, ulusal alanda yayınlanan çalışmalarda araştırmacıların ağırlıklı olarak nicel araştırma yöntemlerini tercih ettikleri gözlenmiş, uluslararası alanda yayınlanan çalışmalarda ise nitel araştırma yöntemleri kullanımının ağırlıkta olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yine ulusal çalışmalarda incelenen çalışmaların çoğunluğunda nicel veri analiz yöntemleri kullanılırken uluslararası tabanlı çalışmalarda nitel veri analiz yöntemlerinin tercih edilmesi dikkat çeken bir noktadır. İncelenen çalışmalarda en sık çalışılan araştırma konusunun tutum-ilgi-algı belirleme olduğu tespit edilmiştir. İncelenen çalışmaların çoğunda örneklem olarak ilköğretim öğrencilerinin kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonunda ulusal ve uluslararası alanda sosyal bilgiler eğitiminde eleştirel düşünmeyi konu edinecek çalışmalara öneriler getirilmiştir.