Sovyet sonrası dönemde Kırgızistan'da İslami hareket ve din-devlet ilişkilerine etkisi

Bu çalışma kapsamında, Sovyet sonrası dönemde, Kırgızistan'da İslami hareketin yayılışı ve İslami hareketlerin din-devlet ilişkilerine etkisi uluslararası ilişkiler disiplini ekseninde temel bir düzene oturtulmaya çalışılmıştır. Bağımsızlık öncesinde bölgede Sovyetler tarafından uygulanan din karşıtı politikalar, bilimsel ateist yaklaşım bağımsızlık sonrasında, genelinde Orta Asya bölgesi, özelinde ise Kırgızistan'da dine yönelime neden olmuştur. Özgürlükçü ortam, dini kurum ve kuruluşların, misyoner grupların faaliyetlerinin artmasının yanında İslami hareketlerin oluşumu içinde uygun zemin hazırlamıştır. Bu İslami hareketler faaliyetleriyle hem toplumu hem de Kırgızistan'da din-devlet ilişkilerini etkilemişlerdir. Bu İslami hareketlerin çoğalması, faaliyet alanlarını ve halk üzerindeki etkilerini artırmaları devleti endişelendirmeye başlamıştır. İslami hareketler tarafından meydana gelen şiddet olaylarının ve radikal İslam tehdidinin ülkede güvenlik sorunu yaratmaya başlamasıyla Kırgızistan yönetimi bu İslami hareketlere yönelik sınırlamalar getirmiştir. Bunun yanı sıra ülkede özgürlükçü ortamdan giderek katılaşan sistem ülkede uygulanan yasal, kurumsal ve dini-sosyal değişikliklerle kendini hissettirmiştir. Devletin dini kurum ve kuruluşları, İslami hareketleri, dini yönelimi kontrol etmek amaçlı getirilen kısıtlamalar daha önemli olan insani değer, temel hak ve özgürlükler, dini eğitim gibi konuları ikinci plana atmıştır ve bu durum ülkede önemli sorunlar teşkil etmektedir. Tez, bu sorunları, sorunların oluşturduğu etkileri, İslami hareketleri, bu hareketlere neden olan faktörleri, bunların din-devlet ilişkilerine yansımalarını tümdengelim yöntemiyle açıklamayı amaçlamaktadır. Çünkü İslami hareketler Kırgızistan'da din-devlet ilişkilerini ve devletin din politikasını etkilemesi açısından önem arz etmektedir. Alınan önlemlere, yapılan düzenlemelere ve uygulanan politikalara rağmen Kırgızistan'da hâlâ oturmuş bir düzen ve sistematik bir eğitim sisteminin bulunmaması İslami hareketlerin tekrar yayılmasına müsait ortam hazırlamaktadır.