Spor eğitim kurumlarında zorunlu vatandaşlık davranışı ile bazı örgütsel tutum ve davranışların ilişkisi

Bu tezin amacı, spor eğitim kurumlarında zorunlu vatandaşlık davranışını etkileyebileceği düşünülen değişkenler olan birey-iş uyumu, birey-örgüt uyumu, uyumluluk, işten ayrılma niyeti, işe yabancılaşma ve tükenmişlik değişkenlerinin akademisyenlerin zorunlu vatandaşlık davranışına etkilerini ortaya koymaktır. Araştırma Türkiye'de spor bilimleri alanındaki bölümlerde eğitim öğretim hizmeti veren yükseköğrenim kurumlarında görev yapan akademik personeli kapsamaktadır. Araştırmada nicel araştırma yaklaşımına ilişkin genel tarama modellerinden biri olan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma probleminin çözümünde kullanılacak olan veriler anket tekniği kullanılarak elde edilmiştir. Bu araştırmanın ana kütlesi (± 25;1350 kişi) Türkiye'deki spor eğitimi veren yükseköğrenim kurumlarında görev yapan akademik personeldir. Örneklem gurubu, ana kütle içerisinden rastlantısal yöntemle seçilen spor eğitim kurumlarında çalışan 301 akademik personelden oluşmuştur. Anketler, tüm akademik personele elektronik posta yoluyla gönderilmiştir. Veriler SPSS istatistiksel paket programı ile değerlendirilmiştir. Değerlendirmede ölçek ifadelerinin güvenilirliğine bakılmış (Cronbach alfa katsayıları 0,745 ile 0,902 aralığında değerler almıştır), frekans dağılımları incelenmiş, tanımlayıcı ve keşifsel faktör analizleri uygulanmıştır. Araştırma probleminin çözümü için ise t-test, tek yönlü varyans analizi(ANOVA),korelasyon analizi ve regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmada medeni hal(t0,05;299=-3,4489) ve görev unvanı (F(4,295)=3,022, p<0,05) ile zorunlu vatandaşlık davranışı arasında anlamlı farklar bulunmuştur. Lisans mezuniyet alanı ile birey-iş uyumu arasında(F(6,292)=2,830, p<0,05) anlamlı fark bulunmuştur. Korelasyon analizleri sonucunda, zorunlu vatandaşlık davranışı ile birey iş uyumu arasında negatif yönlü (%-34,3), birey örgüt uyumu ile pozitif yönlü (%35,3), uyumlu kişilik ile arasında pozitif yönlü (%22,2), işten ayrılma niyeti ile pozitif yönlü (%31,9), işe yabancılaşma ile pozitif yönlü (%45), tükenmişlik ile negatif yönlü (%45,4) düzeyinde anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Araştırmanın ana değişkeni olan zorunlu vatandaşlık davranışı ile bağımsız değişkenleri arasında birey-örgüt uyumu(β= -,519), birey-iş uyumu(β= -,340), uyumlu kişilik(β= ,642), işten ayrılma niyeti(β= ,328), işe yabancılaşma(β= ,610) tükenmişlik(β= ,469) arasında anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Araştırmanın bağımsız değişkenlerini bir bütün olarak zorunlu vatandaşlık davranışında meydana gelen değişimin %29,8'ini açıklamaktadır. Sonuçlardan da anlaşılacağı üzere zorunlu vatandaşlık davranışına en fazla etki eden faktör uyumluluk olarak belirlenmiştir. Uyumlu bireylerin diğer çalışanlara nazaran yapılacak işlere karşı zorlayıcı davranışlar hissetmedi belirlenmiştir. Birey-örgüt ve birey-iş uyumsuzluğu yaşayan akademisyenlerin ise zorunlu vatandaşlık davranışı düzeyleri daha yüksektir. İşe yabancılaşma, İşten ayrılma niyeti ve tükenmişliğin düzeyi yüksek çalışanların ise daha fazla baskı hissettikleri görülmektedir. Akademisyenlerin niteliksel özellikleri yani örgütlerin entelektüel sermayesinin yetenekleri, örgütlerin iş yapabilme becerisinin, diğer bir deyişle örgütün sahip olduğu insan kaynağının örgüte kazandırdığı katma değerin önemi artmaktadır. Bu nedenle örgütler çalışanlarına yönelik modern yönetim yöntemlerini uygulamalı, örgüt içi iletişimi geliştirmeli, çalışanların istek ve ihtiyaçlarına önem vermeli, karar mekanizmalarında katılımcı bir anlayış benimsemelidir. Anahtar Kelimeler: Zorunlu Vatandaşlık Davranışı, Birey-Örgüt Uyumu, Birey-İş Uyumu, Uyumlu Kişilik, Spor Yönetimi.