Sırp çete hareketleri ve Osmanlı Devleti 1804 ? 1878

Osmanlı tarihinin 1804 Sırp isyanları ile başlayan ve 1878 ile başlayan Ayestefanos Antlaşması'na kadar olan dönem Osmanlı Devleti tarihinin gerek iç gerekse dış olaylar bakımından tarihinin en zor dönemlerinden birini teşkil etmektedir.Osmanlı Devleti, 1804 Sırp isyanı ile 1878 Ayestefanos Antlaşması'na kadar olan bu 74 yıllık sürede hakimiyeti altındaki Hristiyan unsurların yarattığı problemlerle karşı karşıya kalmıştır. Osmanlı Devleti'nin uğraşmak zorunda kaldığıbu sorunlar avrupa Devletlerinin de başlıca problemleri olmuştur.Rusya'nın 17. yüzyılın sonlarından itibaren sistemli bir şeklide yürüttüğü Panislavizm politikası etkisini göstermiş ve üç yüzyıldan fazal bir dönem Osmanlı hakimiyetinde huzur içinde yaşayan Sırplar 1801 tarihinden itibaren Osmanlı Devleti'ne karşı ayaklanmışlardır.1812 Bükreş Antlaşması ile muhtariyat hakkını Osmanlı Devleti'nden alan Sırplar, yine Rusya-Osmanlı arasında imzalanan 14 Eylül 1829 Edirne Antlaşması ile tam özerk olmuşlardır.Osmanlı-Sırbistan ilişkilerinin en sornul yaşandığı yıllar Kırım Savaşı sonrasında imzalanan bugünkü Avrupa'nın da temellerinin atıldığı 1856 Paris Barış Antlaşması ile başlamıştır ve 1878 Ayastefanos Antlaşması'na kadar devam etmiştir.Paris Antlaşması'nda Sırbistan'a Edirne Antlaşması ile verilen özerklik hakkı devam ediyordu. Fakat Sırbistan'ın bu özerklik hakları Rusya'dan alınıp batılı devletlerin garantisi altına veriliyordu. Antlaşmadaki bu değişiklikle Osmanlı, Sırbistan toprakları üstündeki müdahale hakkından vazgeçiyordu. Sırbistan'a karşı Avrupalı devletlerin izni olmadan herhangi bir müdahalede bulunamayacaktı ve Sırbistan'a asker sevk edemeyecekti.Sırbistan hakkındaki bu hükümler iki bakımdan çok önemlidir. İlki, o tarihe kadar Sırbistan Rusya'nın nüfuzu altındaydı. Rusya yarım yüzyıldan beri Sırbistan'la meşgul olmuş bu memleketin sahip olduğu haklar Rusya'ya verilmişti. Şimdu bu haklar ve ayrıcalıklar geri alınıyordu.İkinisi Osmanlı'nın Sırbistan üzerindeki hâkimiyeti azalıyordu. Bu dönemde Sırplarda Bosna-Hersek ve Karadağ ile birleşerek Büyük Sırbistan devletini kurma düüncesi yine ön plana çıkmıştı. Buna engel olarak gördükleri Sırbistan'daki Osmanlı hâkimiyetini yıkmak için de Rusya'ya güveniyorlardı. Osmanlı'ya karşı Sırbistan'la Rusya'nın işbirliği 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi'nde had safhaya ulaşmıştı.Nitekim Sırbistan bu savaştan sonra imzalanan Ayastefanos Antlaşması ile bağımsız bir devlet olacaktı.Anahtar Kelimeler: Sırp Çeteleri, Sırp İsyanı, Panislavizm, Osmanlı Devleti, Sırbistan, Rusya.