Sulu ve kuru koşullarda çemen (Trigonella foenum-graecum L.) genotiplerinin verim ve bazı kalite özelliklerinin belirlenmesi

Bu çalışma, sulu ve kuru koşullarda yetiştirilen farklı orijinli 18 çemen (Trigonella foenum-graecum L.) genotipi ile 2 çemen (Gürarslan ve Çiftçi) çeşidinin Bolu ekolojik koşullarında morfoloji, verim, verim öğeleri ile birlikte bazı kalite kriterlerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışma, 2019 ve 2020 yıllarında Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Araştırma ve Uygulama alanında Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller Deneme Desenine göre tasarlanmıştır. Çalışmada çemen genotip ve çeşitleri arasında incelenen özellikler bakımından istatistiki olarak önemli farklılıklar bulunmuştur. Çemen genotip ve çeşitlerinin önemli özelliklerinden tohum verimi değerleri sulu koşullarda 37,74-142,02 kg/da, kuru koşullarda ise 31,14-141,37 kg/da arasında değişmiştir. Kalite özelliklerinden sabit yağ oranları sulu koşullarda %6,58-9,29, kuru koşullarda ise %5,27-8,42, protein oranları sulu koşullarda %19,96-23,23 ve kuru koşullarda %24,44-30,99 arasında değişmiştir. Diğer kalite özelliklerinden diosgenin oranları sulu ve kuru koşullarda sırasıyla %0,36-1,42 ve %0,57-1,19, trigonellin miktarları ise sırasıyla sulu ve kuru koşullarda %0,23-0,46 ve %0,24-0,48 arasında belirlenmiştir. DPPH, FRAP, toplam fenolik ve flavonoid değerleri sırasıyla %25,59-60,59, 29,59-56,92 mg TE/100 g, 11,76-30,38 mg GAE/100 g ve 6,99-9,10 mg QE/100 g arasında değişmiştir. Çemen genotip ve çeşitlerinde toplmada 11 yağ asiti belirlenmiş ve linoleik, linolenik, oleik ve stearik yağ asitleri major yağ asitleri olarak saptanmıştır. Sulu ve kuru koşullarda çemen genotip ve çeşitleri arasında tohum verimi bakımından PI 568215 ve PI 660995 nolu genotipler, sabit yağ ve diosgenin oranı bakımından PI 215615ve PI 660995 nolu genotipler, ham protein oranları bakımından ise PI 613633 ve PI 302449 nolu genotipler ön plana çıkmıştır. Trigonellin miktarları bakımından ise PI 426973 ve PI 469264 nolu genotipler önerilebilir.