Tarihi Kıpçak Türkçesinde tasarlama kiplerinin işlevleri

Dilin çok yönlü bir olgu olması, onun sahip olduğu anlam üretme kabiliyetinin de çok yönlü olarak incelenmesini gerektirmiştir. Çeşitli etkenlerle sürekli bir değişme ve gelişme niteliği taşıyan anlamın biçim düzeyine indirgenemeyeceği düşüncesi çağdaş dilbilim yaklaşımlarının dile işlevsel (pragmatics) açıdan yaklaşmasını sağlamış, bu durum da dil araştırmalarına yeni bir soluk getirmiştir. İnsan bildirişiminde anlam oluşumunu etkileyen dil içi ve dil dışı pek çok unsur vardır. Bu nedenle anlamı yalnızca dil bilgisel birimlerle değerlendirip yorumlamak yeterli değildir. Dilin anlam üretme sürecinde işe koştuğu dil bilgisel yapıların sınırlı ancak ifade alanının sınırsız olması, biçimbirimlerin çok işlevli olarak kullanımını gerektirmiştir. Kip işaretleyicileri de asli görevleri ile bir-likte başka işlevler yüklenen yapısal birimlerdendir. Türkçede işlev özellikleri nedeniyle bildirme ve tasarlama olarak iki grupta ele alınan kip kavramı, anlamın biçimle işaretlendiği bir olgudur. Bildirme kipleri, eylemde zaman anlamı içeren biçimbirimlere sahipken tasarlama kipleri emir, şart, istek ve gereklilik anlam alanlarını işaretler. Kiplerin işaretledikleri anlam alanları kiplik olarak adlandırılır ve kiplik; kipi de içine alan geniş bir kavram alanını temsil eder. Kip ve kipliğin iç içe geçmiş bu özelliğinden ve biçimbirimlerin çok işlevli kullanımından dolayı tasarlama kipi işaretleyicileri asli işlevleri olan istek, şart, gereklilik, emir kiplik alanlarını işaretlemek dışında başka kiplik alanları da işaretleyebilmektedir. Bu tez araştırmasında Tarihî Kıpçak Türkçesi metinlerinde tasarlama kiplerinin kiplik işlevleri incelenmiştir. Kiplik işlevlerin tespiti yapılırken metinlerde emir, şart, gereklilik kipi morfemlerinin içinde bulunduğu sözcelerin bağlamı esas alınmıştır. Çünkü her anlamsal birim, dahil olduğu bağlam içerisinde değer kazanır. İnsanların ruh durumlarının sayısınca kiplik alanın bulunduğu düşünülürse Tarihî Kıpçak Türkçesinde, incelenen eserlerde saptanan kiplik alanlardan çok daha fazlası mevcuttur. İncelenecek her yeni eser kiplik alan sayısını arttıracaktır.