Tarihsel ve kültürel boyutlarıyla İran'da ulusçuluğun gelişimi ve uluslararası-bölgesel politikalara etkileri

İran, M.Ö. 3000'li yıllara kadar uzanan kadim bir medeniyete sahiptir. Sahip olduğu bu medeniyet, bin yıllarca bölgede etkisini göstermiş, zaman zaman istilacı güçler tarafından yok edilme tehlikesiyle karşı karşıya gelse dahi, istilacıları kültürel ve dini olarak asimile etmeyi başarmıştır. Tarihi boyunca her zaman kendisi gibi yaşayan İran, kendine has devlet sistemi ve dinleri ile varlığını sürdürmüş, dış dünyadan gelen değerleri reddetmiştir.İslam dininin Arap toprakları üzerinde doğuşu, İran medeniyetinin bu geleneksel yapısında ilk defa bir kırılmaya yol açmıştır. Sasaniler'in yok olmaya yüz tutmuş bir dönemde olması, İslam'ın İran topraklarına girmesini hızlandırmış, İran'ın ilk defa kendisinden olmayan bir dini benimsemesini sağlamıştır. Safeviler ile başlayan Şii merkezli devlet yapısı günümüze kadar etkisini sürdürmektedir. 16. yüzyılda başlayan ve 20. Yüzyıla kadar devam eden Şii-Türk hâkimiyeti Pehlevilerle birlikte Şii-Fars hâkimiyetine dönüşmüş, bu dört asırlık süre zarfında etnik ve dini unsurlar devlet yönetimini ziyadesiyle etkilemiştir. Dini değerlerin İran'a etki eden son örneği ise İslam Devrimidir. İslam Devrimi ile İran, değer yargılarından uzaklaşmış yönetimini ve dış mihrakların ülke üzerinde kurduğu hâkimiyeti bir kez daha reddederek 20. yüzyılın en büyük devrimlerinden birine imzasını atmıştır.1979'da Batı dünyasına başkaldıran rejim, devrimin ardından pragmatik politikalar sayesinde ayakta durabilmektedir. Jeopolitik konumu ve nükleer enerji faaliyetleriyle Batı dünyasının çıkarlarına tehdit oluşturan İran, bölgedeki diğer ülkelerin aksine, en yumuşak karnı olan etnik çeşitliliğiyle vurulmaya çalışılmaktadır. Modern dünyaya uyum sağlamakta direnen İran'ın, bugün en büyük sorunu, yine kültürel saldırılardır. 21. yüzyıl dünyasında İran, bir kez daha gelenekselcilik ile modernite arasında sıkışmış durumdadır.