Thymbra spicata L. ve Salvia triloba L.'nin antienflamatuvar aktivitelerinin araştırılması

Vücudun herhangi bir tetikleyici karşısında bağışıklık sisteminin doğal bir yanıtı olan enflamasyon akut ve kronik olmak üzere iki şekilde sınıflandırılmaktadır. Enflamasyonun tedavisinde non-steroid antienflamatuvar ilaçlar (NSAİİ) yaygın bir kullanıma sahiptir. Ancak bunların kardiyovasküler ve gastroinstestinal sistemde ortaya çıkan yan etkileri kullanımlarını sınırlamaktadır. Bu nedenle daha az yan etkiye sahip yeni antienflamatuvar ilaç arayışları devam etmektedir. Bu alternatifler arasında doğal ürünler sahip oldukları geniş çeşitlilikteki biyolojik aktif bileşenleri ile önemli bir potansiyeldir. Sitokinler enflamasyon sürecinde aktif rol oynamaktadır. Tümör nekrozis faktör-alfa (TNF-α), enflamasyonun başlamasında ve devam ettirilmesinde rol oynayan bir pro-enflamatuvar sitokindir. Interlökin- 10 (IL-10) ise antienflamatuvar immünosupresif sitokindir. Son dönemde makrofaj hücrelerince sentezlenen bu sitokinlerin belirlenmesi ile çeşitli bileşiklerin antienflamatuvar aktivitenin belirlenmesi mümkün olmaktadır. Muğla yöresi sahip olduğu geniş çeşitlilikteki bitki örtüsü ile hammadde arayışları için önemli bir potansiyeldir. Bu tez çalışmasında; ekonomik ve tıbbi anlamda ciddi değere sahip olan ve halk arasında uzun yıllardır baharat ve boğaz ağrısı, soğuk algınlığı gibi rahatsızlıkların tedavisinde kullanılan Thymbra spicata ve Salvia triloba bitkilerinin antienflamatuvar etkilerinin araştırılması amaçlanmaktadır. Bu bitkilerin uçucu yağları ve ekstraklarının antienflamatuvar aktiviteleri İnsan monositik THP-1 hücre hattı üzerinde araştırılmıştır. İlk olarak bitki uçucu yağ ve ekstraktlarının phorbol 12-myristate 13-acetate (PMA) ile farklılaştırılmış THP-1 monosit hücreleri üzerindeki sitotoksik etkinliği MTT (3-(4,5- Dimethylthiazol-2-yl)-2,5- diphenyltetrazolium bromide) yöntemi ile belirlenmiştir. MTT testi sonucunda T. spicata ekstrakt ve uçucu yağı için IC50 değerleri sırasıyla 112 µg/mL ve 18.38 µg/mL olarak hesaplanmıştır. S. triloba ekstraktı için IC50 değeri >1000 µg/mL; S. triloba uçucu yağında ise IC50 değeri 385.76 µg/mL olarak hesaplanmıştır. Subsitotoksik dozlardaki uçucu yağ ve ekstraktların antienflamatuvar aktiviteleri PMA ile makrofaja farklılaştırılmış THP-1 hücreleri üzerinde araştırılmıştır. Enflamasyonu sağlamak üzere lipopolisakkarit ile stimüle edilen hücreler, T. spicata ektraktının 62.5-31.25 ve 15.625 µg/mL; uçucu yağının 15.625-7.81 ve 3.9 µg/mL, S. triloba ekstraktının 1000-500 ve 250 µg/mL; uçucu yağının ise 250-125 ve 62.5 µg/mL'lik konsantrasyonları ile muamele edilmiştir. Bu muamele sonrası hücrelerden salınan interlökin-10 (IL-10) ve tümör nekroz faktör- α (TNF-α) seviyeleri ticari Eliza kiti ile belirlenmiştir. T. spicata ekstraktı ile muamelede en yüksek IL-10 sekresyonu 62.5 µg/mL ekstrakt ile muamele edilmiş hücrelerde, uçucu yağ ile muamelede ise 15.625 µg/mL konsantrasyonda tespit edilmiştir. S. triloba ekstraktı ile muamelede en yüksek IL-10 sekresyonu 1000 µg/mL ekstrakt ile muamele edilmiş hücrelerde, uçucu yağ ile muamelede ise 250 µg/mL konsantrasyonda tespit edilmiştir. T. spicata ekstraktı ile muamelede en düşük TNF-α sekresyonu 62.5 µg/mL ekstrakt ile muamele edilmiş hücrelerde ölçülürken uçucu yağ ile muamelede ise en düşük TNF-α seviyesi 15.625 µg/mL konsantrasyonda tespit edilmiştir. S. triloba ekstraktı ile muamelede en düşük TNF-α sekresyonu 1000 µg/mL ekstrakt ile muamele edilmiş hücrelerde, uçucu yağ ile muamelede ise en düşük TNF-α seviyesi 250 µg/mL konsantrasyonda tespit edilmiştir. Sonuç olarak; proenflamatuvar bir sitokin olan TNF-α sekresyonunun ekstrakt ve uçucu yağ muamelelerinde düşmesi ve antienflamatuvar bir sitokin olan IL-10 sekresyonunun yükselmesi bu iki bitki türüne ait ekstrakt ve uçucu yağların güçlü in vitro antienflamatuvar aktiviteye sahip olduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçlar halk arasında yaygın bir kullanıma sahip olan bu iki bitki türünün antienflamatuvar potansiyeli yeni ilaç hammadde çalışmaları için öncü veriler oluşturmaktadır.