Toplum devlet modernleşme: Türkiye ve Etiyopya'nın karşılaştırmalı tarihi

Modernleşme geleneksel yaşam biçiminden modern yaşam biçimine sosyal bir değişimdir. Bu tezin amacı, Etiyopya'nın ve Türkiye'nin modernleşme süreçleri üzerine karşılaştırmalı tarih yaklaşımını uygulamaktır. 19. yüzyılın başlangıcından itibaren askeri yönlerden başlayan modernleşme, akabinde moderniteye doğru geleneksel sosyal yapıyı değiştirmek üzere tüm yönlere yayıldı. Tez beş bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, geleneksel ve modern toplumun özellikleri kadar modernleşme teorisinin anlamı ve tarihsel evrimi tartışılmıştır. İkinci bölümde, geleneksel toplumun sosyal, ekonomik, siyasi ve yasal özelliklerine özel bir dikkat verilerek, geleneksel sosyal ve kurumsal yapının ana özellikleri hem Osmanlı hem de Solomon İmparatorluklarında tartışılmıştır. Üçüncü bölümde, İmparator II. Tewodros zamanında Batılıların gelmesi ile askeri açılardan başlayan Etiyopya'nın radikal modernleşme reformlarının başlangıcı ele alınmıştır. İmparator Menelik tarafından takdim edilen çok yönlü modernleşme reformu, akabinde İmparator I. Haile Selassie ile doruğuna varmıştır. Başlangıçta Kilise'nin ve geleneksel grupların modernleşme üzerindeki olumsuz etkisi çok güçlü iken, zamanla bu etki asgariye inmiş ve sonunda bu kurumlar Etiyopya modernleşme sürecinin bütüncül bir parçasına dönüşmüştür. Etiyopya modernleşme seçkinlerinin başarısızlığı sonunda 1974 Etiyopya devrimine yol açmıştır. Dördüncü bölümde, Etiyopya'ya benzer bir biçimde, Osmanlı İmparatorluğu'nun tedrici düşüşüne eşlik eden Batı'nın sürekli etkisi nedeniyle, III. Selim, II. Mahmut gibi kimi modernist sultanlar da Etiyopya'daki gibi ulemanın doğrudan saldırısına uğrayan modernleşme reformlarını takdim ederek düşüşle uğraşmaya çabalamışlardır. Jön Türk ve Atatürk Devrimlerini de yer vermektedir. Hem Etiyopya'daki hem de Türkiye'deki eski ve yeni modernist reformcular arasındaki etkileşim bu bölümlerde tartışılmaktadır. Son olarak, eski imparatorlukların her ikisinin çökmesi kadar modernleşmenin başarısızlığı da popüler devrimler tarafından ilga edilmiştir. Son bölümde, devrimler ve sonuçları tartışılmıştır. Sonuçta, hem Türkiye'de hem de Etiyopya'da modern eğitimin yaygınlaşması ve modern aydın sınıfının doğuşu nedeniyle bütün siyasal ve toplumsal modernleşmenin ortaya çıkışı ile süreç sonuçlanmıştır.