Tüberküloz sebebiyle tedavi gören hastaların demografik ve klinik özellikleri ile akciğer tüberkülozlu hastalarda tedavi başarısına etki eden faktörlerin değerlendirilmesi

Amaç: Bulaşıcı hastalıklar içinde tüberküloz (TB), halen dünyada çok sayıda insanı etkileyen ve ölümüne sebep olan hastalıklar içindedir. Dünyada en çok öldüren 10 hastalıktan birisidir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre dünya genelinde 2021 yılında 10,6 milyon yeni hasta ortaya çıkmış ve 1,6 milyon insan hayatını kaybetmiştir. DSÖ ve Sağlık Bakanlığı verilerine göre ülkemizde tüm vakalarda tedavi başarısı %85 civarındadır. Tedavi başarısını etkileyen birçok durum tanımlanmıştır. Yaş, cinsiyet, DM ve HIV gibi komorbid durumlar, tanıda gecikme, akciğer tutulumu, yaygınlığı, çoklu ilaç direnç durumu, ilaç sayısı ve tedavi süresi, sigara, alkol ve madde kullanımı, ilaç yan etkisi, düşük sosyo-ekonomik durum ve eğitim düzeyidir. Bu çalışmamızın amacı Rize ilinde tanısı konulan, tedavi ve takibi yapılan tüberküloz vakaların demografik, klinik, laboratuvar verilerinin değerlendirilmesi, risk durumlarının saptanması ve akciğer tüberkülozlu hastalarda tedavi başarı oranı ve tedavi başarısızlığını etkileyen faktörlerin saptanmasıdır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız 01.01.2018 ile 31.01.2021 tarihleri arasında, Rize Verem Savaş Dispanserinde ve Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde (RTEÜ EAH) tanısı konulup, tedavisi başlanan tüberküloz hastalarından oluşturmakta olup, retrospektif gözlemsel bir çalışmadır. Araştırma için gerekli verilerin toplanmasında RTEÜ EAH hasta kayıtlarının tutulduğu bilgisayar tabanlı veri sistemi ve Rize Verem Savaş Dispanseri hasta dosya arşivi kullanıldı. Veri sisteminden elde edilen verilerle hastaların yaş, cinsiyet, DM ve HIV gibi komorbid durumlar, sigara ve madde kullanımı, ilaç yan etkisi, düşük sosyo-ekonomik durum, eğitim düzeyi gibi demografik verilerine ulaşılmıştı. Hastaların dosya taramasında akciğer grafi bulguları ve eğer çekilmiş ise Bilgisayarlı Toraks Tomografi bulguları belirlendi. Ayrıca tüberkülozun tutulum yeri, tedavi süresi, tedavi başarısı, çoklu ilaç direnç durumu ve ilaç sayısı, biyokimyasal ve mikrobiyolojik tetkikler kaydedildi. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 171 hastanın yaş ortancası (min-max) 54 (18-88) olarak bulundu. Hastaların 107 (%62.6)'si erkek ve 64 (%37,4)'ü kadınlardan oluşmaktaydı. En sık görülen komorbid hastalıklar diyabetes mellitus %43,9) ve hipertansiyon %31,5 oranında saptandı. 117 (%68,4) vakada akciğer tüberkülozu ve 54 (%31,6) vakada akciğer dışı organ tüberkülozu saptandı. Akciğer dışı tüberküloz olanlarda kadın oranı daha fazla idi. Akciğer tüberkülozlu 117 hastanın 108 (%92.3)'inde tedavi başarısı sağlanırken 9 (%7,7) hastada tedavi başarısızlığı saptandı. Tedavi başarısız olgularda yaş, erkek cinsiyet oranı, HT ve KOAH oranı, alkol ve sigara kullanım oranı tedavi başarısız grupta daha yüksek olarak saptandı. Ayrıca tedavi başarısız grupta akciğer görüntülemesinde kavite varlığı ve yaygın tutulum daha fazla olarak bulundu. Tedavi başarısız olgularda sedimentasyon, CRP, lökosit, nötrofil, eozinofil değerleri tanı anındaki değerleri daha yüksek iken; hemoglobin , hematokrit ve trombosit değerleri daha düşük bulundu. Sonuç: Akciğer tüberkülozu hastalarında tedavi başarısı yüksek oranda saptanmıştır. İleri yaş, erkek cinsiyet, alkol kullanımı, hipertansiyon ve KOAH varlığı, hemoptizi, akciğer görüntülemesinde kavite varlığı ve yaygın tutulumun olması tedavi başarısızlığına sebep olan faktörler olarak saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Akciğer tüberkülozu,Tedavi başarısı