Türk kültüründe ışık kültü

Işık, Türk kültürünün temel taşlarından biridir. Türk mitolojisinin temelinde ışık vardır. Türkler tarafından ışıklı gökyüzü kutsal bilinmiş, gökyüzü tanrı mekânı olarak kabul edilmiştir. Gök Tanrı İnanç Sisteminden günümüze Türk kültüründe pek çok değişiklik olmasına rağmen ışık kültü değerinden pek bir şey kaybetmeden; aksine daha da kıymetlenerek günümüze kadar gelmiştir. Bunun sebebi ışığın, insanoğlunun hayatındaki önemidir. En başta insanoğlu ışık sayesinde etrafını; hatta kendini görebilmiş, ışıkla ısınmış, ışığın etkisiyle tarım yapıp yaşamını sürdürebilmiştir. Bunlar ışığın insan hayatındaki maddi yönleridir. Bunlarla birlikte insanoğlu ışıklı gökyüzünden önce korkmuş, sonra ona hayran olmuş; en sonunda da onu kutsamış ve ona saygı duymuştur. Haliyle de ışığa dair pek çok inanış oluşturmuştur.Işığa dair inanışların başında tanrının gökte olduğuna inanılması gelmektedir. Bilindiği gibi Gök Tanrı İnanç Sisteminde tanrı göktedir ve tanrının gökyüzünden Türk hakanına verdiği güçle(kutla) hakan yeryüzünü tanrı adına yönetmektedir. Bunun yanında Türk hakanına yol göstermek için gelen Bozkurdun yüzü de ışıklıdır; çünkü bozkurt da tanrı temsilcisidir. Yine Oğuz Kağan'ın evlendiği göğün kızının yüzü de ışıklıdır; nihayetinde o da tanrı tarafından Türk hakanına bir kut olarak gönderilmiştir. Peki, neden tanrı Türk mitolojisinde göktedir; çünkü gök insanoğlunun en büyük ışık kaynağı olan güneşin göründüğü yerdir. Bununla birlikte, geçmişten günümüze gelen ve muhtemelen bugünden de yarına aktaracağımız Türk kültüründeki pek çok inanışın temelinde ışık kültü vardır. Yerin kötü göğün iyi, gecelerin kötü (dar vakit), gündüzlerin iyi olarak bilinmesinden tutun da karanın kötü akın iyi olarak kabul edilmesine kadar Türk inanış dünyasının temelinde ışık kültürün etkisi görülmektedir. Nitekim ışık kültünün Türk kültüründeki yeri bunlarla da snırlı değildir. Aydınlık olan suyla, yakıcılığı yanında ışığıyla da insanları etkileyen ateşin kültleşmesi de ışığın Türk kültüründeki yerini gösteren birer örnektir. Ayrıca ışık ve ışığın etkisi olan her şey Türk kültüründe üzerine yemin edilen unsurlardandır ki, ışık üzerine yemin etme örneklerini ilahi kitaplarda da görmekteyiz.Geçmişten günümüze ışık kültünün Türk kültüründeki yeri incelendiğinde kültürün süreklilik, değişkenlik, nesilden nesile aktarım ürünü olma gibi özellikleri bariz olarak görülebilmektedir. Yine ilahi kitaplara ışık açısından bakıldığında da bu kitapların ortak bir temele dayandığı anlaşılabilmektedir. Bununla birlikte dünyanın farklı coğrafyalarındaki Türk, Hint ve Mısırlıların kültürleri de ışık bağlamında incelendiğinde kültürün hem insan ürünü olduğu için farklı milletlerde gösterdiği benzerlik, hem de insan her yerde aynıyken çevre şartlarından, içinde bulunulan değişik faktörlere göre kültürlerin değişkenliği özellikleri saptanabilmektedir. Bütün bunlar bir kült çerçevesinde yapılan bir çalışmada kültürün pek çok özelliğinin belirgin olarak gözlenebileceğinin kanıtıdır. Nitekim tezimizin asıl konusu Türk kültüründe ışık kültünün yeri iken, bununla birlikte ışık kültü çerçevesinde kültür kavramının özelliklerini örneklendirmeye de çalışılmıştır.