Türk siyasal hayatında Demokratik Parti (1970-1980)

Bu çalışmada, Türk siyasal hayatında 1970-1980 yılları arasında faaliyet gösteren Demokratik Parti (DP) konu edilmiştir. Dört bölümden oluşan çalışmanın giriş kısmında 27 Mayıs 1960'dan Demokratik Parti'nin kuruluşuna kadar geçen süreçte Türkiye'deki siyasi, sosyal ve ekonomik hayat incelenirken, birinci bölümde Demokratik Parti'nin kuruluşu, kurucuları, tüzüğü, programı ayrıca siyasi, sosyal ve ekonomik görüşleri ele alınmıştır. İkinci bölümde 12 Mart Muhtırası ve Hükümetlerinin Demokratik Parti'nin siyasal hayatına etkisi ele alınıp ayrıca 14 Ekim 1973 seçimleri sonrası ortaya çıkan hükümet buhranlarında Demokratik Parti'nin tutumu incelenirken, üçüncü bölümde Demokratik Parti'nin kongreleri ve girdiği seçimler, dördüncü bölümde de Demokratik Parti'nin 1973-1977 dönemi milletvekilleri ve meclis faaliyetleri üzerinde durulmuştur. 18 Aralık 1970 tarihinde, aralarında Adalet Partisi (AP)'den ihraç edilen 26 mil-letvekilinin de olduğu 69 kişi tarafından kurulan Demokratik Parti'nin tarihsel arka planı giriş bölümünde ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu anlamda Demokratik Parti'yi ortaya çıkaran gelişmelerin iki kaynaktan beslendiği görülmüştür. Bunlardan birincisi 27 Mayıs 1960'ın doğurduğu sorunlar olurken ikincisi ise AP lideri Demirel'in 1969 seçimleri öncesi ve sonrasında AP'yi kendi partisi haline getirme yolunda uyguladığı politikalardır. Demokrat Parti (DP)'nin mirasına sahip çıkma bu anlamda siyasi yelpazede Adalet Partisi (AP)'nin yerini alarak Merkez Sağ'ın temsilciliğini yapma iddiasını taşıyan Demokratik Parti'nin kuruluşu, tüzüğü, programı, siyasi, sosyal ve ekonomik görüşleri birinci bölümde değerlendirilmiştir. Bu çerçevede Merkez Sağ'ı temsil etme iddiası taşıyan Demokratik Parti'nin tüzüğü ve programından hareketle içinden çıktığı AP'nin basit bir kopyası olduğu sonucuna varılmıştır. 12 Mart Muhtırası ve Hükümetleri'nin Demokratik Parti'nin siyasal hayatına etkisi ayrıca 14 Ekim 1973 seçimleri sonrası ortaya çıkan hükümet buhranlarında De-mokratik Parti'nin tutumu çalışmanın ikinci bölümünde ele alınmıştır. Bu çerçevede Demokratik Parti'nin kuruluşundan yaklaşık 3 ay sonra meydana gelen 12 Mart Muhtı-rası partinin fiziksel gelişimini durdurmuştur. 12 Mart Hükümetlerinin Demokratik Par-ti'ye siyasal hayatta yok gibi davranması, 1973 seçimleri sonrası ortaya çıkan hükümet buhranlarında Demokratik Parti'nin Demirel karşıtı bir söylem geliştirmekten kurtula-maması, Ferruh Bozbeyli'nin sergilediği zayıf liderlik tarzı sağ seçmen nezdinde AP'ye karşı Demokratik Parti'yi seçenek olmaktan çıkarmıştır. Demokratik Parti'nin on yıllık siyasal hayatında gerçekleştirdiği dört büyük kongresi ve bu kongrelerde işlenen temalar ile katıldığı genel ve mahalli seçimlerdeki seçim sonuçları üçüncü bölümde değerlendirilmiştir. Dördüncü ve son bölümde ise 14 Ekim 1973 seçimlerinde Demokratik Parti listesinden meclise giren 45 milletvekili ve onların meclis faaliyetleri ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: 27 Mayıs, Adalet Partisi, Süleyman Demirel, 12 Mart, Demokratik Parti, Ferruh Bozbeyli, Demokratik Sağ.